EERLIJK DELEN EN NIET SLAAN
- Astrid Lindenburg
- 7 dagen geleden
- 8 minuten om te lezen
Anja Meulenbelt, één van Nederlands grootste activisten en feministen, was maandagavond 2 februari te gast bij Debatpodium Arminius. De heruitgave van haar boek De schaamte voorbij, vijftig jaar na de oorspronkelijke publicatie, en haar recent geschreven memoires (maar dan anders) Niet van gisteren vormden een mooi moment om de status quo van Meulenbelt op te maken: wat is gewonnen, wat ging verloren en wat ligt er voor ons? Ze ging hierover in gesprek met Marianne Klerk in het kader van de interviewserie Status Quo.
De zaal is afgeladen vol met een gevarieerd publiek. Verschillende genders, jong en oud, ook mannen en naar het blijkt een flink aantal Dolle Mina’s: (klein)dochters, moeders, grootmoeders. Een zichtbaar genietende, charismatische 81-jarige dame met een grote bos grijze krullen bestijgt breed glimlachend het lage podium. Op de achtergrond geprojecteerd: 'Anja Meulenbelt over schrijven & strijden.' Meulenbelt wond geen doekjes om haar antwoorden. Toch kreeg ze, ondanks het serieuze gesprek, de toehoorders vaak aan het lachen.
Meulenbelt stelt dat haar bestseller uit 1976, De schaamte voorbij beslist geen literatuur was, maar een ‘en toen-verhaal’ is. Dat zij in 2025 dan ook de P.C. Hooftprijs kreeg voor haar hele oeuvre vindt ze zelf een vergissing: 'Ik ben activiste en schrijf geen literatuur, dus volgens de richtlijnen van de prijs mogen ze die mij helemaal niet geven.' Ze moest gewoon een boek schrijven, omdat er op dat moment geen boek was voor vrouwen die het net als zijzelf anders wilden doen dan hun moeder. In de jaren vijftig, zestig en begin jaren zeventig was het vanzelfsprekend dat de man kostwinner was en dat de vrouw onbetaald werk deed als huisvrouw. Geïnspireerd door bewegingen als de Black Panther Party in de Verenigde Staten en wat later Dolle Mina in Nederland besloot Anja praatgroepen voor vrouwen te starten. Een gekraakt pand werd gebruikt als het eerste Vrouwenhuis. De herkenning in haar verhalen onder de vrouwen was groot en dat maakte dat Meulenbelt besloot haar eigen ervaringen als tienermoeder, getrouwd met een gewelddadige man en daarna de seksuele revolutie, op te schrijven.
De balans opmakend concludeert Meulenbelt dat er in de vijftig jaar erna wel iets veranderd is, maar niet genoeg. Wat gewonnen is, is dat de meeste vrouwen buitenshuis, dus betaald, werken en een eigen bankrekening hebben. Voorbehoedsmiddelen hebben voor seksuele vrijheid gezorgd voor vrouwen. De gedachte uit de jaren zeventig dat als vrouwen meer buitenshuis zouden gaan werken de verdeling van de taken in huis eerlijker zou zijn, blijkt een illusie. Dat is maar in negen procent van de huishoudens gelukt. Veel alleenstaande moeders blijven onveranderd buffelen met óf een bijstandsuitkering óf een kleine baan. Hiermee komt het gesprek op wat er verloren ging.
“Ik dacht toen als vrouwen meer buitenshuis gaan werken, gaan mannen meer binnenshuis doen. Misschien met een zetje. Dat is dus absoluut mislukt. Misschien de volgende generatie.” – Anja Meulenbelt
Wat we volgens Meulenbelt echt niet goed gedaan hebben, is het emanciperen van vrouwen door alle sociale lagen heen. De feministische strijd is in de jaren negentig verworden tot een individualistische strijd. Het in je eentje maatschappelijk gezien voor elkaar krijgen vooruit te gaan, dus meer vrouwen op hoge posities en in de politiek. Het veelbesproken ‘glazen plafond’ is ten koste gegaan van solidariteit met vrouwen die niet hoog opgeleid zijn. In plaats van een herverdeling van de huishoudelijke taken zijn er andere vrouwen ‘ingehuurd’ om schoon te maken en/of voor de kinderen te zorgen. Over het algemeen laagbetaalde banen met slechte arbeidsvoorwaarden.
Wat zeker niet veranderd is, ondanks de #MeToo-beweging, is het geweld tegen vrouwen, zowel binnen relaties als in het publieke domein. Anja Meulenbelt benadrukte dat mannen zich steeds vaker bedreigd voelen door vrouwen die financieel en seksueel onafhankelijk zijn. Femicide vindt onverminderd plaats en staat weer hoog op de agenda. Meulenbelts definitie van feminisme is altijd al geweest: ‘eerlijk delen en niet slaan’.
“Het is niet alleen maar eerlijk delen tussen mannen en vrouwen. Het is ook eerlijk delen tussen vrouwen en vrouwen.” – Anja Meulenbelt.
Wat ligt er volgens Meulenbelt in de toekomst? De vraag 'wat is goed voor vrouwen?' is wat haar betreft verschoven naar 'in wat voor wereld willen wij leven?' In haar ogen is de eerste stap het dichten van de kloof tussen arm en rijk Dat begint met het beter belonen van onbetaald en slecht betaald werk en met het herwaarderen van zorg. Het zorgen voor iedereen, op de eerste plaats voor onze toekomstige generatie, zou door de samenleving, dus ook door bedrijven, betaald moeten worden. Op die manier zou ieder mens erkenning krijgen. Dit vergt een omslag in ons denken, weg van kapitalistisch denken.
Natuurlijk is het onmogelijk om in anderhalf uur recht te doen aan 50 jaar strijd en 53 boeken. Er blijven onderwerpen onderbelicht, zoals inclusief feminisme, waarin de perspectieven van de LHBTQIA+ gemeenschap, sekswerkers en moslimvrouwen uitgebreid worden meegenomen. Minder bekend zijn ook Meulenbelts werken over Palestina en het Israëlisch-Palestijnse conflict, ook van vóór 7 oktober 2023.
Het indrukwekkende gesprek tussen Anja Meulenbelt en Marianne Klerk, inclusief een Q&A, wordt afgerond met een terecht ovationeel applaus.
Bronnen:
Interview. https://arminius.nl/programma/status-quo-anja-meulenbelt/
Meulenbelt, A. (1976, 2025). De schaamte voorbij. Uitgeverij De Bezige Bij, Amsterdam, Nederland.
Meulenbelt A. (2025). Niet van gisteren. Memoires, maar dan anders. Uitgeverij De Bezige Bij, Amsterdam, Nederland.
Wil je meer weten? Een greep uit de andere 51 boeken van Anja Meulenbelt: 'Oorlog als er vrede dreigt' uit 2010 (9789026322907 paperback €14,99), 'Alle moeders werken' al uit 2022 (9789462498877 paperback €10,99) en 'Voorbij de verbijstering, Over gender en geweld' uit 2023 (9789462499980 paperback € 23,99) dat ze samen met Renée Romkens schreef.
Astrid Lindenburg filosofisch denker en schrijver van fictieromans. Daarnaast heeft ze korte verhalen gepubliceerd en artikelen in onderwijsvakbladen. Als feministe van het eerste uur heeft ze zich hard gemaakt voor gelijke rechten voor vrouwen: vrouwenhuizen, Feminist marches en Dolle Mina.
- ENGLISH BELOW -
Anja Meulenbelt, one of the Netherlands’ greatest activists and feminists, was a guest on Monday evening, 2 February 2026, at Debatpodium Arminius. She spoke with Marianne Klerk as part of the interview series Status Quo. The reissue, fifty years on, of her book De schaamte voorbij and her recently written memoirs (but with a twist) Niet van gisteren provide a fitting moment to take stock of Meulenbelt’s status quo: what has been gained, what has been lost, and what lies ahead?
A visibly delighted, charismatic 81-year-old lady with a large head of grey curls ascended the low stage with a broad smile. Projected in the background was: Anja Meulenbelt on writing & fighting. Meulenbelt did not mince her words. Yet, despite the serious nature of the conversation, she often had the audience in stitches. The hall was packed with a diverse audience. People of all genders, young and old, including men and, as it turned out, a good number of Dolle Mina’s: (grand)daughters, mothers, grandmothers.
Meulenbelt stated that the reissue of her 1976 bestseller, De schaamte voorbij, was certainly not literature, but a ‘what-happened-next story’. She herself considered it a mistake that she was awarded the P.C. Hooft Prize in 2025 for her entire body of work:
“I am an activist and do not write literature, so according to the prize’s guidelines, they shouldn’t have given it to me at all.” She simply had to write a book, because at that time there was no book for women who, like herself, wanted to do things differently from their mothers. In the 1950s, 1960s and early 1970s, it was taken for granted that the man was the breadwinner and that the woman did unpaid work as a housewife. Inspired by movements such as the Black Panther Party in the United States and, somewhat later, Dolle Mina in the Netherlands, Meulenbelt decided to start discussion groups for women. A squatted building was used as the first Women’s House. The women identified strongly with her stories, which led Meulenbelt to decide to write down her own experiences as a teenage mother, married to a violent man, and subsequently the sexual revolution.
Taking stock, she concluded that whilst things have changed somewhat in the fifty years since, it is not enough. What has been gained is that most women now work outside the home – and are therefore paid – and have their own bank accounts. Contraceptives have brought sexual freedom to women. The idea from the 1970s that if women were to work outside the home more, the division of household tasks would be fairer, has proved to be an illusion. This has only been achieved in nine per cent of households. Many single mothers continue to struggle as before, relying on either social security benefits or a low-paid job. This led the conversation to what has been lost.
“I used to think that if women started working outside the home more, men would do more around the house. Perhaps with a little nudge. So that has definitely failed. Maybe the next generation.” – Anja Meulenbelt
According to Meulenbelt, what we really failed to do properly is to emancipate women across all social strata. In the 1990s, the feminist struggle degenerated into an individualistic struggle. The drive to get ahead on one’s own in society – meaning more women in senior positions and in politics: the much-discussed ‘glass ceiling’ – has come at the expense of solidarity with women who are not highly educated. Instead of a redistribution of domestic tasks, other women have been ‘hired’ to clean and/or look after the children. Generally low-paid jobs with poor working conditions. What certainly hasn’t changed, despite the #MeToo movement, is violence against women, both within relationships and in the public sphere.
Meulenbelt emphasised that men increasingly feel threatened by women who are financially and sexually independent. Femicide continues unabated and is once again high on the agenda. Meulenbelt’s definition of feminism has always been: ‘fair sharing and no hitting’.
“It’s not just about fair sharing between men and women. It’s also about fair sharing between women and women.” – Anja Meulenbelt
What does Meulenbelt see in the future? As far as she is concerned, the question ‘what is good for women?’ has shifted to ‘what kind of world do we want to live in?’ In her view, the first step is to bridge the gap between rich and poor. This starts with better remuneration for unpaid and poorly paid work and with re-evaluating the value of care. Caring for everyone, first and foremost for our future generation, should be paid for by society, and therefore also by businesses. In this way, every person would receive recognition. This requires a shift in our thinking, away from capitalist thinking.
Of course, it is impossible to do justice to 50 years of struggle and 53 books in an hour and a half. Some topics remain under-explored, such as inclusive feminism, which takes the perspectives of the LGBTQIA+ community, sex workers and Muslim women into account in detail. Less well-known are her works on Palestine and the Israeli-Palestinian conflict, including those written before 7 October 2023.
The impressive conversation between Anja Meulenbelt and Marianne Klerk, including a Q&A, concludes with a well-deserved standing ovation.
Sources:
Interview. https://arminius.nl/programma/status-quo-anja-meulenbelt/
Meulenbelt, A. (1976, 2025). Beyond Shame. De Bezige Bij Publishers, Amsterdam, Netherlands.
Meulenbelt A. (2025). Not of yesterday. Memoirs, but with a twist. De Bezige Bij Publishers, Amsterdam, Netherlands.
Want to know more? A selection from Anja Meulenbelt’s other 51 books: 'War when peace is threatened' from 2010 (9789026322907 paperback €14.99), 'All Mothers Work' from 2022 (9789462498877 paperback €10.99) and 'Beyond the Bewilderment: On Gender and Violence' from 2023 (9789462499980 paperback €23.99), which she co-wrote with Renée Romkens.
Astrid Lindenburg is a philosophical thinker and writer of fiction novels. She has also published short stories and articles in educational journals. As a feminist from the very beginning, she has championed equal rights for women: women’s shelters, Feminist Marches and Dolle Mi
Opmerkingen