ONTDEKKINGSREIZIGER IN LANGE ROK
Nieuwsgierig naar wie die ‘vrouwen op avontuur’ zijn waarover Wolf Kielich schrijft in zijn gelijknamige boek, kom ik een korte biografie tegen van Fanny Bullock Workman. Haar verhaal grijpt mij direct. Niet alleen omdat zij als één van de eerste vrouwen grote delen van de wereld voor ons ontdekte en in kaart bracht, zoals de Karakoram-bergketen in Azië. Wat mij vooral greep is dat zij gedurende haar leven op allerlei manieren haar punt wist te maken als suffragette.
Peinzend over hoe vaak ik nog moest meelopen in een Women’s March, moest ik denken aan het verhaal van Fanny Bullock Workman. Zij heeft haar hele leven voor het vrouwenstemrecht gevochten, dus wat zeurde ik? Ik liep voor het eerst sinds jaren weer mee met een demonstratie in Rotterdam op Internationale Vrouwendag 2024. Ik voelde me heel dubbel die dag. De gedachte ‘weer opnieuw?’ bleef in mijn hoofd zitten. Een heel jonge vrouw, die stond te flyeren voor De Dolle Mina’s, sprak mij aan en we raakten in gesprek. Ik kreeg van haar respect en bewondering als ‘oudere vrouw’ voor wat ik allemaal in de jaren zeventig gedaan had en samen met andere vrouwen voor elkaar gekregen had. Eerlijk gezegd bracht ze mij in verlegenheid, omdat ik juist de laatste jaren steeds meer het gevoel had gekregen dat er niets veranderd was. Om haar te steunen antwoordde ik, oprecht, dat ik blij was dat haar generatie het stokje wilde overnemen. De combinatie van het gesprek met de jonge vrouw en terugdenken aan de geschiedenis van Bullock, maakte dat ik tot het inzicht kwam dat ik helemaal niet voor niets actie had gevoerd! Ik voelde me onderdeel van een keten van vrouwen, die, nog steeds, langer en langer wordt.
Wie was Fanny Bullock Workman?
Wie was die vrouw, wiens verhaal mij zo geïnspireerd had, Fanny Bullock Workman? Zonder volledig te zijn - een leven is veel meer dan een opsomming van wapenfeiten - zal ik haar levensloop schetsen.
Bullock wordt geboren op 5 januari 1859 in een welgesteld gezin in Worcester Massachusetts. Haar vader is gouverneur en miljonair. Zoals dat ging in die tijd in die kringen, werd ze opgevoed door gouvernantes. Later bezoekt ze verschillende internaten, in New York, Parijs en Dresden. Ze leert hierdoor vloeiend Frans en Duits spreken. Terug in Worcester trouwde ze William Hunter Workman, een arts, die twaalf jaar ouder is en is gepromoveerd in München. Workman heeft haar, volgens haar eigen zeggen, van begin af aan als gelijke partner behandeld. Zijn hobby, bergbeklimmen, greep Bullock direct en samen maakten ze spreekwoordelijk de White Mountains van New Hampshire onveilig. Als het echtpaar (lees: Bullock) aan meer uitdaging toe is, namen ze het besluit naar Europa te gaan, gezien hun voorgaande ervaringen niet zo verwonderlijk. Na de geboorte van dochter Rachel en verkoop van de artsenpraktijk door Workman, verhuizen ze naar Zwitserland om de Alpen te beklimmen. Bullock vestigde haar naam als eerste vrouwelijke alpiniste na het bereiken van de top van de Matterhorn en de Mont Blanc. Dit deed haar besluiten om, samen met anderen, de American Alpine Club, de AAC, op te richten.
De ontdekking van het echtpaar van sportief reizen per Safety Bicycle, zorgde voor een tweede nieuwe uitdaging. De veiligheidsfiets was de uitvinding van de fiets met de wielen op gelijke hoogte, zoals we die heden ten dage nog kennen. Het leverde lange fietstochten op door Europa, met name door Spanje. afrika
In Zwitserland kreeg het echtpaar een tweede kind, zoon Siegfried, maar die is al jong overleden aan de griep. Na deze trieste gebeurtenis namen de fietstochten toe en breidden Bullock en Workman hun ontdekkingstochten uit naar Afrika en Azië. Hun dochter Rachel, die later ook haar sporen zal verdienen als geoloog, werd bij familie in Engeland ondergebracht. De tochten in Algerije en India leverden mooie boeken van zowel Bullock als Workman op. Op het moment dat de sportievelingen na een lange fietstocht bij de Himalaya arriveerden en Bullock de expedities zag in het Karakoram-gebergte, hebben ze de fietsen aan de wilgen gehangen en zijn ze weer gaan klimmen. Dit bracht Bullock, naast het klimmen, mooie andere ervaringen op, zoals expedities organiseren, hoogtemeten, kaarten tekenen en foto’s maken. Ze bracht onder meer gletsjers in kaart, zoals de Siachen-gletsjer en de Rose-gletsjer. Ze hield ook de hoogtes van al haar beklimmingen bij. Met onder andere barometers en hysometers, zogenaamde kookpuntthermometers, heeft ze de hoogtes van verschillende bergen gemeten. Zo berekende ze in 1906 dat de Pinnacle Peak, de berg die zij met een expeditie aan het beklimmen was, ongeveer 7000 meter hoog is. Bullock was hiermee de eerste vrouw die zo’n hoge top beklommen had; een hoogterecord dat ze jaren op haar naam mocht houden. Aan het eind van haar leven is Bullock ziek geworden en op 22 januari 1925 is ze op zesenzestigjarige leeftijd te Cannes overleden.
Een leven als statement
Wat maakt het verhaal van Bullock voor mij zo heel bijzonder? Naast het feit dat ik Bullock bewonder als wereldreizigster en bergbeklimmer, leefde zij haar leven alsof ze een man was. Eind 19e, begin 20e eeuw was dat ongewoon en we kunnen haar leven zien als een waar statement.
Het leverde haar direct een conflict op. Alhoewel zij het was die de meeste reizen initieerde en organiseerde en haar echtgenoot zich door haar liet leiden, werd haar leiderschap door de vele mannen die ze ontmoette betwist. Vaak werd het woord tot Workman gericht bijvoorbeeld of hadden gidsen en dragers moeite met het feit dat zij ze inhuurde of ze op hun gedrag aansprak. Een ander sprekend voorbeeld was hoe mannen in de Amerikaanse Alpinisten Club haar probeerden te kleineren toen ze aanvocht dat haar hoogterecord door een andere vrouw, Annie Peck, werd aangevallen. Geheel onterecht en volgens mij ook niet waar, beweert Thomas Pauly in Harvard Magazine dat Bullock het meest herinnerd zal worden door haar dispuut met Peck. Ze zou haar grootste gevecht hebben geleverd met een andere vrouw. Het tegendeel is waar. Bullock en Peck hadden grote bewondering voor elkaar en vonden het beiden belangrijk een rolmodel te zijn voor andere vrouwen.
De grootste strijd heeft Bullock geleverd met erkenning van de prestaties van haar als vrouw in een mannenwereld. Ze heeft gevochten voor vrouwenrechten, heeft geklommen en gefietst als een ware mannelijke sporter en heeft daarover vele boeken en artikelen gepubliceerd. Als suffragette, voorvechters voor het vrouwenstemrecht, heeft ze talloze artikelen geschreven. Ze was bovendien een graag genode spreker. Zo hield zij lezingen over het verwerven van vrouwenstemrecht op verschillende plekken op de wereld, waar onder, als eerste vrouwelijke spreker, op de Sorbonne, Frankrijks prestigieuze universiteit te Parijs. Bullock heeft zich gekleed als een ‘echte’ vrouw, met korset, lange rokken en dameshoed, geen moment voorbij laten gaan om een statement voor vrouwenrechten te maken. Een bewijs hiervan is een foto van haar uit 1912, gemaakt door Workman, als ze op het Zilveren Troon Plateau van de Siachen gletsjer staat met een krant in haar handen. Op de voorkant van die krant staat in grote letters ‘Votes for Women’.
Antwoord op de vraag waarom ik het verhaal van Bullock zo inspirerend en bijzonder vind, is hierbij gegeven. Ik bewonder Bullock om haar prestaties, maar toch vooral om haar strijd voor gelijke rechten voor vrouwen rond het begin van de 20e eeuw. Ze was een feministe in woord en daad! Door me te verdiepen in de geschiedenis van een vrouw als Bullock, kwam ik tot het inzicht dat mijn strijd voor vrouwenrechten niet voor niets was geweest, een gevoel dat ik in de loop van de jaren in mij gekropen was. Door Bullock weet ik nu dat wij vrouwen onderdeel zijn van een keten, die nog steeds langer en langer wordt en waarvan zij één van onze voormoeder is!
Bronnen:
Bullock Workman, F. & Workman, W.H., 1908, Ice-bound heights of the Mustagh, An account of two seasons of pioneer exploration in the Baltistan Himálaya, Londen: Archibald Constable & Co.
Kielich, W., 1993, Vrouwen op avontuur. In corset en crinoline door de wildernis, p.209 -225, Amsterdam: Rainbow Pockets.
Pauly, Thomas H. (March–April 2012). "Fanny Bullock Workman, Feisty Mountaineer". Harvard Magazine. Retrieved September 11, 2026.
Prince, C.J.,2019 (1969) , Queen of the mountaineers: the trailblazing life of Fanny Bullock, Chicago: Chicago Review Press
Astrid Lindenburg filosofisch denker en schrijver van fictieromans. Daarnaast heeft ze korte verhalen gepubliceerd en artikelen in onderwijsvakbladen. Als feministe van het eerste uur heeft ze zich hard gemaakt voor gelijke rechten voor vrouwen: vrouwenhuizen, Women’s marches en Dolle Mina.
- ENGLISH BELOW -
Curious to find out who these ‘women of adventure’ are that Wolf Kielich writes about in his book of the same name, I came across a short biography of Fanny Bullock Workman. Her story really moved me. Not only because she was one of the first women to explore and map large parts of the world for us, such as the Karakoram mountain range in Asia. What struck me most of all was that, throughout her life, she managed to make her point as a suffragette in all sorts of ways.
As I pondered how many more Women’s Marches I still had to take part in, I was reminded of Fanny Bullock Workman’s story. She fought for women’s suffrage her whole life, so what was I complaining about? For the first time in years, I joined a demonstration in Rotterdam on International Women’s Day 2024. I felt very conflicted that day. The thought ‘here we go again?’ kept going round in my head. A very young woman, who was handing out leaflets for De Dolle Mina’s, approached me and we got talking. She expressed respect and admiration for me as an ‘older woman’ for everything I’d done in the 1970s and what I’d achieved together with other women. To be honest, she made me feel a bit embarrassed, because in recent years I’d increasingly felt that nothing had changed. To support her, I replied, sincerely, that I was glad her generation wanted to take up the baton. The combination of the conversation with the young woman and reflecting on Bullock’s history led me to realise that my activism had not been in vain at all! I felt part of a chain of women which, even now, is growing longer and longer.
Who was Fanny Bullock Workman?
Who was this woman, whose story had inspired me so much, Fanny Bullock Workman? Without claiming to be exhaustive – for a life is far more than a list of achievements – I shall outline her life story.
Bullock was born on 5 January 1859 into a wealthy family in Worcester, Massachusetts. Her father was a governor and a millionaire. As was customary in those circles at the time, she was brought up by governesses. Later, she attended various boarding schools in New York, Paris and Dresden. This enabled her to speak French and German fluently. Back in Worcester, she married William Hunter Workman, a doctor twelve years her senior who had obtained his doctorate in Munich. Workman, according to her own account, treated her as an equal partner from the very beginning. His hobby, mountaineering, immediately captivated Bullock, and together they literally took the White Mountains of New Hampshire by storm. When the couple – or rather, Bullock – felt ready for a greater challenge, they decided to go to Europe, which was hardly surprising given their previous experiences. Following the birth of their daughter Rachel and Workman’s sale of his medical practice, they moved to Switzerland to climb the Alps. Bullock made a name for herself as the first female mountaineer after reaching the summits of the Matterhorn and Mont Blanc. This led her to decide, together with others, to found the American Alpine Club (AAC).
The couple’s discovery of sporting travel by Safety Bicycle presented a second new challenge. The Safety Bicycle was the invention of the bicycle with wheels at the same height, as we still know it today. It led to long cycling tours across Europe, particularly through Spain.
In Switzerland, the couple had a second child, a son named Siegfried, but he died of the flu at a young age. Following this sad event, their cycling trips increased, and Bullock and Workman extended their explorations to Africa and Asia. Their daughter Rachel, who would later also make her mark as a geologist, was sent to live with relatives in England. Their expeditions in Algeria and India resulted in fine books by both Bullock and Workman. When the adventurous pair arrived in the Himalayas after a long cycle tour and Bullock saw the expeditions in the Karakoram Mountains, they hung up their bicycles and took up climbing once more. In addition to climbing, this provided Bullock with a wealth of other valuable experiences, such as organising expeditions, measuring altitudes, drawing maps and taking photographs. Among other things, she mapped glaciers, such as the Siachen Glacier and the Rose Glacier. She also kept a record of the altitudes of all her climbs. Using instruments such as barometers and hygrometers – so-called boiling-point thermometers – she measured the altitudes of various mountains. In 1906, for example, she calculated that Pinnacle Peak, the mountain she was climbing as part of an expedition, was approximately 7,000 metres high. This made Bullock the first woman to have climbed such a high peak; a height record she held for many years. Towards the end of her life, Bullock fell ill and died in Cannes on 22 January 1925, aged sixty-six.
Life of defiance
What makes Bullock’s story so very special to me? Apart from the fact that I admire Bullock as a world traveller and mountaineer, she lived her life as if she were a man. In the late 19th and early 20th centuries, this was unusual and her life can be seen as a true statement of defiance. It immediately caused her conflict. Although it was she who iniated and organised most of the journeys, and her husband allowed himself to be guided by her, her leadership was challenged by the many men she met. Often, for instance, people would address Workman directly, or guides and porters would take issue with the fact that she hired them or called them to account for their behaviour.
Another striking example was how men in the American Alpine Club tried to belittle her when she contested that her altitude record was being challenged by another woman, Annie Peck. Completely unjustifiably – and, in my view, untruthfully – Thomas Pauly claims in Harvard Magazine that Bullock will be best remembered for her dispute with Peck. He suggests she fought her greatest battle against another woman. The opposite is true. Bullock and Peck had great admiration for one another and both considered it important to be role models for other women.
Bullock’s greatest struggle was to gain recognition for her achievements as a woman in a man’s world. She fought for women’s rights, climbed and cycled like a true male athlete, and published many books and articles on the subject. As a suffragette, an advocate for women’s suffrage, she wrote countless articles. She was also a much sought-after speaker. She gave lectures on the attainment of women’s suffrage in various places around the world, including, as the first female speaker, at the Sorbonne, France’s prestigious university in Paris. Bullock dressed as a ‘proper’ woman, in a corset, long skirts and a ladies’ hat, never missing an opportunity to make a statement for women’s rights. Proof of this is a photograph of her from 1912, taken by Workman, showing her standing on the Silver Throne Plateau of the Siachen Glacier with a newspaper in her hands. On the front page of that newspaper, it says in big letetrs ‘Votes for Women’.
This answers the question of why I find Bullock’s story so inspiring and special. I admire Bullock for her achievements, but above all for her fight for equal rights for women in the early 20th century. She was a feminist in word and deed! By delving into the history of a woman like Bullock, I came to realise that my fight for women’s rights had not been in vain – a feeling that had crept into my heart over the years. Thanks to Bullock, I now know that we women are part of a chain that is still growing longer and longer, and of which she is one of our foremothers! Sources:
Bullock Workman, F. & Workman, W.H., 1908, Ice-bound heights of the Mustagh, An account of two seasons of pioneer exploration in the Baltistan Himálaya, Londen: Archibald Constable & Co.
Kielich, W., 1993, Vrouwen op avontuur. In corset en crinoline door de wildernis, p.209 -225, Amsterdam: Rainbow Pockets.
Pauly, Thomas H. (March–April 2012). "Fanny Bullock Workman, Feisty Mountaineer". Harvard Magazine. Retrieved September 11, 2026.
Prince, C.J.,2019 (1969) , Queen of the mountaineers: the trailblazing life of Fanny Bullock, Chicago: Chicago Review Press.
Astrid Lindenburg is a philosophical thinker and writer of fiction novels. She has also published short stories and articles in educational journals. As a feminist from the very beginning, she has fought hard for equal rights for women: women's shelters, Women's marches and Dolle Mina.
Opmerkingen