MIJN ZOMER MET MADAME DE SÉVIGNÉ
In een tijd waarin communicatie steeds sneller en digitaler verloopt, lijkt de kunst van het briefschrijven ver weg. Toch vormde briefwisseling eeuwenlang een essentieel middel om persoonlijke relaties te onderhouden en ideeën uit te wisselen. Een van de meest bijzondere vertegenwoordigers van deze traditie was Marie de Rabutin-Chantal, markiezin de Sévigné (1626-1696), die vooral bekend werd om haar levendige correspondentie met haar dochter, Françoise-Marguerite, gravin van Grignan. Aurélie Lemmens reisde Frankrijk af tijdens een speciaal jubileumjaar, waarin Sevigné's leven, haar vernieuwende schrijfstijl, en haar invloed op generaties vrouwelijke briefschrijfsters opnieuw onder de aandacht worden gebracht.
Ter gelegenheid van de 400ste verjaardag van het Parijse literaire icoon Marie de Rabutin-Chantal, markiezin de Sévigné (1626-1696), wordt 2026 in heel Frankrijk gevierd als ‘Année Sévigné’. Tegenwoordig wordt Sévigné vooral geroemd om de rijke en levendige briefwisseling die ze onderhield met haar dochter Françoise-Marguerite de Sévigné (1646-1705). Het schrijven van brieven hield moeder en dochter nauw verbonden nadat deze laatste door haar huwelijk met de graaf van Grignan naar een dorpje verhuisde dat zich maar liefst 600 kilometer ten zuiden van Parijs bevindt.
Afgelopen zomer reisde ik door Frankrijk in de voetstappen van dit literaire duo. Ik begon mijn reis in Parijs, waar ik de tentoonstelling bezocht die georganiseerd werd in de beroemde woning van Sévigné, het Hôtel Carnavalet (het huidige Musée Carnavalet – Histoire de Paris). Daarna reisde ik zuidwaarts naar het Provençaalse dorpje Grignan, waar ik, onder een brandende zon, de Calade Marie Fontaine beklom naar het Château de Grignan, de residentie van Françoise-Marguerite. Ook hier vond een tentoonstelling plaats die bezoekers kennis liet maken met de markiezin, de gravin en hun nalatenschap op het gebied van de briefkunst. Wie waren deze iconische vrouwen en hoe hebben zij hun stempel gedrukt op de eeuwenoude traditie van het briefschrijven, zo niet op het culturele geheugen van Frankrijk?
Marie de Rabutin-Chantal, markiezin de Sévigné (1626-1696)
Marie de Rabutin-Chantal werd op 6 februari 1626 geboren in een herenhuis aan de Place Royal (het huidige Place des Vosges), gelegen in de populaire Marais-wijk in Parijs. Toen ze haar ouders verloor – Marie de Coulanges en Celse-Bénigne de Rabutin – werd de zesjarige Marie geplaatst bij haar grootouders van moederskant. Aangenomen wordt dat Marie een gelukkige jeugd had binnen deze aristocratische familie, waarin ze een uitzonderlijke vorming genoot en opgenomen werd in de Parijse beau monde.
In 1644 trouwde Marie met Henri de Sévigné, een markies uit Bretagne, die zowel een rokkenjager als een losbandige verkwister bleek te zijn. Na hun huwelijk verhuisde het paar naar het noorden, naar het landhuis van de markies, Les Rochers in Ille-et-Vilaine. Slechts zes jaar later werd Marie, voortaan aangeduid als Sévigné, weduwe toen haar man omkwam bij een duel om zijn minnares. Hoewel ze op de jonge leeftijd van vijfentwintig voor zichzelf en haar twee kinderen moest zorgen, besloot Sévigné nooit meer te trouwen. In plaats daarvan verdeelde ze haar tijd tussen Les Rochers en Parijs, waar ze haar positie in het culturele en politieke leven van de Franse hoofdstad weer opnam en zich toelegde op de opvoeding van haar kinderen.
‘Ma chère fille’: Brieven aan de gravin van Grignan
Françoise-Marguerite (1646-1705), de enige dochter van Sévigné, werd al snel geïntroduceerd in de elitaire kringen van Parijs en aan het hof van Versailles, waar ze geprezen werd als ‘het mooiste meisje van Frankrijk’ (‘la plus jolie fille de France’). Ondanks haar alom erkende schoonheid, intelligentie en danstalent bleek het voor Sévigné een uitdaging om een geschikte huwelijkspartner te vinden voor haar dochter. Niettemin trouwde Françoise-Marguerite in 1669 met François d’Adhémar, de graaf van Grignan. Toen koning Lodewijk XIV de graaf bevorderde tot luitenant-generaal was het echtpaar verplicht zich definitief te vestigen in het Provençaalse dorpje Grignan, een wending die Sévigné niet had voorzien.
Vanaf de verhuizing van haar dochter naar het Château de Grignan in 1671 en haar eigen overlijden in 1696 kon Sévigné de gravin driemaal bezoeken, waarbij ze in totaal vier jaar in de Provence doorbracht. Tijdens de periodes waarin ze fysiek gescheiden waren, besloot Sévigné via briefwisseling contact te houden met Françoise-Marguerite. Hoewel Sévigné doorheen haar leven een uitgebreid netwerk van correspondenten opbouwde, worden de brieven die ze met haar dochter uitwisselde – waaronder maar liefst 1.700 van haar eigen hand – algemeen beschouwd als haar ‘magnum opus’.
Traditie: Van de ‘ars dictaminis’ tot de ‘familiaire brief’
Het staat vast, schrijft professor Italiaans Maria Luisa Doglio, dat ‘de brief geen historisch begin kent en zijn oorsprong vindt in het schrijven zelf’. Als we echter het belang van Sévigné’s briefwisseling willen begrijpen, is het noodzakelijk om stil te staan bij de traditie die zij erfde. Dat was een overwegend mannelijke traditie die gekenmerkt werd door een rigide structuur en strikte regels. De middeleeuwse ‘ars dictaminis’, oftewel de ‘kunst van het briefschrijven’, vereiste inderdaad een formele opleiding en kennis van het Latijn – mogelijkheden die voor vrouwen, zelfs voor Sévigné, grotendeels ontoegankelijk waren.
In de vroegmoderne periode (1500-1800) kregen vrouwen echter, als gevolg van verschillende gelijktijdige ontwikkelingen, steeds meer toegang tot het briefschrijven. Om te beginnen leidde de herontdekking van Cicero’s Epistulae ad Familiares (Brieven aan Vrienden) tot het ontstaan van een nieuw ‘type’ brief, namelijk de ‘familiaire brief’. Volgens Cicero zelf moesten deze persoonlijke brieven idealiter bestaan uit informele, spontane uitwisselingen die van onderwerp naar onderwerp overgingen, als in een gesprek tussen naaste vrienden.
Daarnaast zorgden nieuwe ideeën over het onderwijs aan vrouwen voor een toename van hun lees- en schrijfvaardigheid. In de late zeventiende en vroege achttiende eeuw werd het inderdaad steeds meer geaccepteerd dat vrouwen leerden lezen en schrijven in hun moedertaal, en soms ook in andere moderne talen. Aangezien de familiaire brief niet alleen strikte formele regels afwees, maar ook meestal in de volkstaal werd geschreven, diende het zich aan als een vorm die voor vrouwen beter toegankelijk was.
Ten slotte zag deze zelfde periode ook de opkomst van openbare postdiensten ontstaan, die geleidelijk aan grote steden en afzonderlijke Europese staten met elkaar verbonden. In het Frankrijk van de late zeventiende eeuw voerde minister Louvois een postsysteem in dat steeds meer werd gecentraliseerd, uitgebreid en gereguleerd, en bovendien toegankelijk werd gemaakt voor alle burgers. Hierdoor konden mensen met beperkte mobiliteit – voornamelijk vrouwen – contact houden met familieleden, vrienden of kennissen van wie ze steeds verder verwijderd raakten, hetzij door huwelijken, de bijna voortdurende oorlogen, de groei van Europese rijken of de ontwikkeling van grotere, gecentraliseerde staten.
Innovatie: Van saloncultuur naar epistolaire productie
Hoewel verschillende literaire en intellectuele vrouwen tijdens de Italiaanse renaissance al bundels met familiaire brieven hadden gepubliceerd, wordt Sévigné beschouwd als de ‘beroemdste beoefenaar’ van dit genre. Wat was haar eigen visie op het briefschrijven, en op welke manier heeft zij deze praktijk vernieuwd?
Wanneer we de brieven van Sévigné aan de gravin van Grignan lezen, valt op dat ze regelmatig haar eigen opvattingen over de epistolaire stijl weergeeft. Een van de redenen waarom ze dit deed, was om haar eigen dochter verder te onderrichten in het briefschrijven, en haar aandacht te vestigen op het belang ervan. Het is duidelijk dat Sévigné de waarde van de brief erkende en de voordelen zag die konden voortvloeien uit langeafstandscorrespondentie. Zo adviseerde ze de gravin bijvoorbeeld om aan bepaalde (prominente) figuren in Parijs te schrijven, zodat ze haar positie in de hoofdstedelijke kringen kon behouden terwijl ze fysiek van hen gescheiden was. Met hetzelfde doel, zoals geanalyseerd door professor vroegmoderne literatuur Diana Barnes, liet Sévigné de brieven van de gravin veelvuldig circuleren binnen haar eigen netwerk of liet ze deze voorlezen tijdens salonbijeenkomsten, waar ze haar dochter ook steeds van op de hoogte bracht.
Wat de eigenlijke stijl van de brief betreft, was Sévigné van mening dat men een brief moest schrijven ‘zonder er veel ophef over te maken’ (‘sans en faire une affaire’). Ze vond namelijk dat brieven de spontaniteit van iemands gedachten moesten weerspiegelen: ‘het zou een te grote belasting zijn om al je gedachten te onderdrukken. Je moet je overgeven aan de natuurlijke toestand waarin je je bevindt, en reageren op iets dat je na aan het hart ligt’ (‘la contrainte serait trop grande d’étouffer toutes ses pensées. Il faut entrer dans l’état naturel où l’on est, en répondant à une chose qui vous tient au cœur’). Bij het lezen van de brieven valt op dat Sévigné haar schrijven zelfs omschrijft als een vorm van conversatie, of ‘causerie’: ‘hier komt een vreselijke stroom gebabbel, mijn arme schat’, luidt het begin van een brief aan haar dochter (‘voici une terrible causerie, ma pauvre bonne’).
Deze natuurlijke, spontane en dialogische stijl die Sévigné in haar brieven ontwikkelde, werd sterk beïnvloed door haar grondige kennis van de Parijse saloncultuur. Haar correspondentie staat niet alleen bol van de gevatheid en taalkundige verfijning die vrouwen in de salons aan de dag legden, maar weerspiegelt ook het soort dialoog dat men tijdens een salonbijeenkomst zou voeren. Sévigné vernieuwde dus niet alleen de briefstijl, maar vond ook een manier om een soort tekstuele ‘spiegel’ van de saloncultuur te creëren. Om deze reden wordt haar correspondentie beschouwd als historische documentatie die van cruciaal belang is voor het begrip en de studie van het Franse salonmodel, zo niet van het zeventiende-eeuwse Frankrijk in het algemeen.
Invloed: De ‘feminisering’ van de brief in de 18de eeuw
In 1864 beschreef de Franse schrijver en staatsman Alphonse de Lamartine Sévigné niet louter als ‘een schrijfster’, maar veeleer als een ‘stijlicoon’ (‘Elle n’est pas un écrivain, elle est le style’). Zijn woorden, die prominent te zien waren op de Carnavalet tentoonstelling, verwijzen naar de cruciale invloed die de brieven van Sévigné hadden op de praktijk en de culturele betekenis van het briefschrijven, met name in de achttiende eeuw. Zoals professoren Frans Marie-France Silver en Marie-Laure Girou Swiderski bevestigen: ‘Het was ongetwijfeld moeilijk voor een vrouw om in de achttiende eeuw brieven te schrijven zonder aan de markiezin te denken’. Hoe kwamen haar brieven voor het eerst bij het bredere publiek terecht, en welke invloed had haar stilistische voorbeeld op volgende generaties geletterde vrouwen?
Sévigné werd al tijdens haar eigen leven geprezen als een getalenteerd briefschrijfster. Er zijn echter geen aanwijzingen dat zij haar brieven schreef met het oog op publicatie. In plaats daarvan verwierven ze hun eerste bekendheid doordat Sévigné deze binnen haar eigen netwerk verspreidde en tijdens salonbijeenkomsten liet voorlezen. In 1725, vierendertig jaar na haar dood, werd een eerste bundel met 28 brieven uitgegeven. In de daaropvolgende decennia werden verschillende bundels gepubliceerd – door niemand minder dan haar kleindochter, Pauline de Simiane (1674-1737) – en, vervolgens, vertaald in Engeland, waar ze al snel een trouwe aanhang verwierven.
Tegelijkertijd, mede onder invloed van de nieuwe ontwikkelingen in het onderwijs voor vrouwen die in de loop van de vorige eeuw op gang waren gekomen, werd de boekenmarkt overspoeld met handboeken over briefschrijven die specifiek op vrouwen werden gericht. Veel van deze handboeken verwezen naar het door Sévigné gepopulariseerde model: ‘Het volstaat te zeggen dat [de brieven van Sévigné] het beste voorbeeld zijn dat u kunt kiezen voor de familiaire stijl’, schreef vertaler Jakob Mauvillon. Sévigné’s bewerking en herwaardering van de briefvorm zorgden er inderdaad voor dat het schrijven van brieven in het grootste deel van het achttiende-eeuwse Europa een ‘verplichte vaardigheid’ werd voor meisjes en vrouwen. Opgeleid worden in deze praktijk, zoals opgemerkt door professor Frans Dena Goodman, ‘werd onderdeel van de basisontwikkeling van een moderne vrouw en een belangrijk onderdeel van haar sociale mobiliteit’. Briefschrijven liet hen namelijk toe hun beschaafdheid aan te tonen en tegelijkertijd ook sociale relaties te onderhouden.
Een erfenis voor het moderne vrouw-zijn
Tegenwoordig is het in (delen van) onze westerse wereld steeds gebruikelijker geworden dat (jonge) vrouwen hoger onderwijs volgen, zelfstandig reizen en netwerken van persoonlijke en professionele contacten opbouwen. Terwijl dergelijke keuzes moeilijker, zelfs controversieel waren voor de generaties vrouwen die aan ons voorafgingen, worden ze nu vaak beschouwd als mijlpalen die ons begeleiden op onze weg naar het moderne vrouw-zijn. Uit de correspondentie van Sévigné blijkt echter dat deze vrijheden niet van de ene op de andere dag gerealiseerd werden. Haar leven en carrière, evenals die van haar vrouwelijke tijdgenoten, speelden zich af in een periode van de cultuurgeschiedenis die, hoewel deze als gunstiger werd beschouwd voor vrouwen dan andere, nog steeds aanzienlijke beperkingen oplegde aan het onderwijs, de mobiliteit en de deelname van vrouwen aan het openbare leven.
Toch legden vrouwen als Sévigné zich niet zomaar neer bij deze beperkingen: ze vonden manieren om ermee om te gaan, erover te onderhandelen en ze aan te vechten, om zo de beperkte ruimte die voor hen beschikbaar was geleidelijk aan te vergroten. In dit bredere historische verhaal dienen de vernieuwing en invloed die Sévigné wist te bewerkstelligen als een belangrijke herinnering aan hoe de onafhankelijkheid die we associëren met het moderne vrouw-zijn generatie na generatie verder werd opgebouwd, waardoor we vandaag de dag de ongekende vrijheid hebben om ons eigen leven vorm te geven.
Bronnen:
Barnes, D.G. (2025). “Madame de Sévigné’s Letters and the Formation of Elite Community,” Forum for Modern Language Studies 61, no. 2.
Clare, M, C. James, D. Garrioch & B. Caine. (2023). “The Triumph of the Familiar Letter.” European Women’s Letter-Writing from the 11th to the 20th Centuries. Amsterdam University Press.
Doglio, M.L. (2001). “Letter writing, 1350-1650.” A History of Women’s Writing in Italy, eds. L. Panizza & S. Wood. Cambridge University Press: Cambridge, Verenigd Koninkrijk.
Freidel, N. (2026). Sévigné, dans le Cercle des Femmes. Hermann Éditeurs.
Goodman, D. (2009). Becoming a Woman in the Age of Letters. Cornell University Press: Ithaca, NY, Verenigde Staten.
Liaut, J.N. (2026). Une Amitié si Française. Allary Éditions.
Pohl, N. (2006). ““Perfect Reciprocity”: Salon Culture and Epistolary Conversations,” Women’s Writing.
Silver, M-F, & Swideriski M-L.G. (2000). Femmes en toutes lettres. Les épistolières du XVIIIe siècle. Voltaire Foundation.
Aurélie Lemmens is als FWO-aspirant werkzaam binnen de onderzoeksgroep Franse, Italiaanse en Spaanse literatuur van de KU Leuven. Eerder behaalde ze masters in de Westerse Literatuur, Literatuurwetenschappen en Geschiedenis. Haar onderzoeksproject, ‘De Geleerde Briefschrijfsters van Arcadia,’ is gericht op de intellectuele correspondentie van vrouwelijke leden aan de Arcadia Academie in de tweede helft van de achttiende eeuw.
- ENGLISH BELOW -
Throughout all of France, 2026 is celebrated as Année Sévigné, the four-hundredth anniversary of the birth of Parisian literary icon Marie de Rabutin-Chantal, marquise de Sévigné (1626-1696). Today, Sévigné is celebrated for the rich and vivid correspondence she maintained with her daughter Françoise-Marguerite (1646-1705). Letter-writing kept mother and daughter connected after the latter became the countess of Grignan through marriage, forcing her to move 600 kilometers south of Paris.
This past summer, I travelled through France in the very footsteps of this iconic literary duo. I began my journey in Paris, during which I visited the exhibition organised in Sévigné’s famous residence, the Hôtel Carnavalet (the current Musée Carnavalet – Histoire de Paris). Afterwards, I travelled south to the Provençal village of Grignan where, under a scorching sun, I climbed the Calade Marie Fontaine to the Chateau de Grignan, the residence of Françoise-Marguerite. Here too, an exhibition was held that introduced visitors to the marquise, the countess and their legacy in the art of letter-writing. Who were these iconic women and how did they make their mark on the age-old tradition of letter-writing, if not on the cultural memory of France?
Marie de Rabutin-Chantal, marquise de Sévigné (1629-1696)
Marie de Rabutin-Chantal was born on 6 February 1626 in a private mansion on the Place Royal (current-day Place des Vosges), located in the fashionable Marais district in Paris. When she lost her parents, six-year-old Marie was placed in the care of her maternal grandparents. Marie is believed to have spent a happy childhood in this aristocratic family, during which she received an exceptional education and was welcomed into the Parisian beau monde.
In 1644, Marie married Henri de Sévigné, a marquis from Brittany who turned out to be both a philanderer and a spendthrift. After their marriage, the couple moved north to the marquis’ manor house, Les Rochers in Ille-et-Vilaine. Only six years later, Marie, referred to henceforth as Sévigné, became a widow when her husband was killed in a duel over his mistress. Even though she was left to fend for herself and her two children at the young age of twenty-five, Sévigné decided never to marry again. Instead, she divided her time between Les Rochers and Paris, where she resumed her position in the cultural and political life of the French capital and devoted herself to the upbringing of her children.
‘Ma chère fille’: Letters to the countess of Grignan
Françoise-Marguerite (1646-1705), Sévigné’s only daughter, was introduced into social and courtly circles, where she was celebrated as ‘the most beautiful girl in France’ (‘la plus jolie fille de France’). Despite her recognised beauty, intelligence and talent for dance, it proved a challenge for Sévigné to secure a suitable match for her daughter. Nevertheless, in 1669, Françoise-Marguerite married François d’Adhémar, the count of Grignan. When King Louis XIV promoted the count to lieutenant general, the couple was obligated to take up permanent residence in the Provençal village of Grignan, a turn of events Sévigné had not foreseen.
Between her daughter’s relocation to the Château de Grignan in 1671 and her own death in 1696, Sévigné was able to visit the countess three times, spending a total of four years in Provence. During their time apart, Sévigné decided to remain in contact with Françoise-Marguerite through correspondence. Although Sévigné established a vast network of correspondents, the letters exchanged with her daughter – which include up to 1,700 from her own hand – are widely considered to be her ‘magnum opus’.
Tradition: From the ‘ars dictaminis’ to the ‘familiar letter’
It is well established, writes Professor of Italian Maria Luisa Doglio, that ‘the letter has no historical beginnings and originated with writing itself’. Nevertheless, if we want to understand the significance of Sévigné’s correspondence, it is important to consider the tradition she inherited, which was a predominantly masculine one, characterised by rigid structure and strict rules. Indeed, the medieval ‘ars dictaminis’, or the ‘art of letter-writing’, required formal training and education in Latin, opportunities that were largely inaccessible to women, even to Sévigné.
However, during the early modern period, as a result of several concurrent developments, women increasingly gained access to the practice of letter-writing. To begin with, the rediscovery of Cicero’s Epistulae ad Familiares (Letters to Friends) led to the appearance of a new ‘type’ of letter, known as the ‘familiar letter’. According to Cicero himself, these personal letters should ideally consist of informal, spontaneous exchanges that move from topic to topic, almost mimicking a conversation between friends.
In addition to this, new thoughts on women’s education brought about an increase in their literacy skills. Indeed, during the late seventeenth and early eighteenth centuries, it became more accepted for women to learn how to read and write in their native language, and sometimes also in other modern languages. As the familiar letter not only disregarded strict formal rules but was also most often written in the vernacular language, it presented itself as a format more readily available to women.
Finally, this same period also saw the rise of public postal services which progressively linked major towns as well as individual European states. In late seventeenth-century France, Minister Louvois implemented a postal system that became increasingly centralised, expanded, regulated and available to all citizens. This allowed those constrained by limited mobility – mainly women – to keep in touch with the family members, friends or acquaintances that they were increasingly separated from, be it through marriages, the almost-continuous wars, the growth of European empires or the development of larger centralised states.
Innovation: From salon conversation to epistolary production
Even though a number of literary and intellectual women already published collections of familiar letters during the Italian Renaissance, Sévigné is considered its ‘most famous practitioner’. What were her own thoughts on letter-writing, and how did she innovate this practice?
When we read Sévigné’s letters to the countess of Grignan, we notice that she frequently voices her own views on the epistolary style. One of her reasons for doing so was to further instruct her own daughter in the practice of letter-writing, and to draw her attention to its importance. It is clear that Sévigné recognised the value of the letter and the benefits that could be derived from long-distance correspondence. She, for instance, advised the countess to write to certain (prominent) figures in Paris, so that she could maintain her position in the capital’s society whilst being physically separated from them. To this same purpose, as analysed by Professor of Early Modern Literature Diana Barnes, Sévigné often circulated the letters of the countess among her own network or had them read aloud during salon gatherings, of which she also kept her daughter informed.
When it comes to the style of the letter, Sévigné believed that one should compose a letter ‘without making a big deal of it’ (‘sans en faire une affaire’). Indeed, she felt that letters should reflect the spontaneity of one’s thinking: ‘it would be too much of a constraint to stifle all one’s thoughts. We must submit to our nature and respond to anything that touches our heart’ (‘la contrainte serait trop grande d’étouffer toutes ses pensées. Il faut entrer dans l’état naturel où l’on est, en répondant à une chose qui vous tient au cœur’). When reading the letters, we notice that Sévigné even describes her writing as a form of conversation, or ‘causerie’: ‘here comes a terrible lot of chatter, my poor dear’, reads the opening of a letter to her daughter (‘voici une terrible causerie, ma pauvre bonne’).
This natural, spontaneous and dialogical style that Sévigné developed in her letters was strongly influenced by her thorough knowledge of the Parisian salon culture. Not only does her correspondence brim with the wit and linguistic refinement that women practiced in the salons, it also mirrors the type of dialogue one would engage in during a salon gathering. So, Sévigné not only innovated the letter stylistically, but also found a way to produce a kind of textual ‘mirror’ of the salon culture. For this reason, her correspondence is considered historical documentation that is of a vital importance for the understanding and study of the French salon model, if not seventeenth-century France in general.
Influence: The ‘feminisation’ of the familiar letter in the 18th century
In 1864, French author and statesman Alphonse de Lamartine described Sévigné not simply as ‘an author,’ but rather as a ‘style icon’ (‘Elle n’est pas un écrivain, elle est le style’). His words, which were prominently displayed at the Carnavalet exhibition, refer to the crucial influence that Sévigné’s letters had on the practice and cultural meaning of letter-writing, especially during the eighteenth century. Indeed, as confirmed by Professors of French Marie-France Silver and Marie-Laure Girou Swiderski, ‘it was undoubtedly difficult for a woman to write letters in the eighteenth century without thinking about the marquise’. How did her letters first reach the broader public, and what effects did her stylistic model have on the following generations of literate women?
Sévigné was already celebrated as a talented letter writer throughout her own lifetime. However, there is no evidence that she wrote her letters with an eye to publication. Instead, they gained their initial renown by being circulated among her own network, and by being read aloud during salon gatherings. In 1725, thirty-four years after her death, a first collection of 28 letters was printed. In the following decades, several collections were published – by none other than her granddaughter, Pauline de Simiane (1674-1737) – and, subsequently, translated in England, a context in which they quickly gained a particular following.
Simultaneously, also under the influence of the new developments in women’s education initiated throughout the previous century, the book market became flooded with letter-writing manuals aimed at women, many of which referred to the model popularised by Sévigné: ‘it will suffice to tell you that [Sévigné’s letters] are the best model that you could choose for the familiar style,’ wrote translator Jakob Mauvillon. Indeed, Sévigné’s adaptation and revaluation of the letter format ensured that the practice became a ‘required skill’ for girls and women in most of eighteenth-century Europe. Instruction in this practice, as noted by Professor of French Dena Goodman, ‘became part of the equipment of a modern woman and a primary means of social mobility,’ allowing them to demonstrate their refinement while sustaining relationships.
A legacy for modern womanhood
Today, in parts of our Western world, it has become increasingly common for (young) women to pursue higher education, travel independently and cultivate networks of personal and professional contacts. While such choices were more difficult, even controversial, for the generations of women who came before us, they are now often regarded as ‘coming-of-age rituals’ on the path to modern womanhood. However, reading Sévigné’s correspondence shows us that these freedoms did not emerge overnight. Her life and career, as well as those of her female contemporaries, unfolded within a period of cultural history that, though considered to be more favourable for women than others, continued to place considerable restrictions on women’s education, mobility and participation in public life.
Yet, women like Sévigné did not simply resign themselves to these restrictions: they found ways to cope with them, negotiate them and challenge them in order to gradually expand the limited space available for them. In this broader historical narrative, Sévigné’s innovation and influence serve as an important reminder of how the independence we associate with modern womanhood has been built up over generations, giving us today the freedom to shape our own lives.
Sources:
Barnes, D.G. (2025). “Madame de Sévigné’s Letters and the Formation of Elite Community,” Forum for Modern Language Studies 61, no. 2.
Clare, M, C. James, D. Garrioch & B. Caine. (2023). “The Triumph of the Familiar Letter.” European Women’s Letter-Writing from the 11th to the 20th Centuries. Amsterdam University Press.
Doglio, M.L. (2001). “Letter writing, 1350-1650.” A History of Women’s Writing in Italy, eds. L. Panizza & S. Wood. Cambridge University Press: Cambridge, Verenigd Koninkrijk.
Freidel, N. (2026). Sévigné, dans le Cercle des Femmes. Hermann Éditeurs.
Goodman, D. (2009). Becoming a Woman in the Age of Letters. Cornell University Press: Ithaca, NY, Verenigde Staten.
Liaut, J.N. (2026). Une Amitié si Française. Allary Éditions.
Pohl, N. (2006). ““Perfect Reciprocity”: Salon Culture and Epistolary Conversations,” Women’s Writing.
Silver, M-F, & Swideriski M-L.G. (2000). Femmes en toutes lettres. Les épistolières du XVIIIe siècle. Voltaire Foundation.
Biography:
Aurélie Lemmens is an FWO fellow at the research group French, Italian and Spanish Literature at KU Leuven. Previously, she obtained MAs in Western Literature, Literary Studies and History. Her current research project, ‘Arcadia’s Lettered Ladies,’ is focussed on the intellectual correspondence of women members of the Arcadia Academy in the second half of the eighteenth century.
Opmerkingen