WERELDBEROEMD, NAUWELIJKS GEKEND
De Belgische serie This Is Not A Murder Mystery (2025), geproduceerd door de VRT en te zien op NPO-Plus, speelt zich af in een landhuis op het Engelse platteland. De serie opent met de tekst: ‘Het is 1936. De rijke Lord James nodigt een groep kunstenaars uit voor een surrealistische expositie in West Dean. Deze serie is gebaseerd op feiten, maar geloof niet alles wat u ziet’. Lord James is een beroemde mecenas van het surrealisme. Net als de Amerikaanse kunsthandelaar Peggy Guggenheim, die is uitgenodigd voor de opening. Als zij besluit je werk te kopen, dan ben je als kunstenaar van een goede naam en goed inkomen verzekerd. De expositie in de serie is overduidelijk gebaseerd op een expositie die daadwerkelijk heeft plaatsgevonden: The International Surrealist Exhibition in 1936 in de New Burlington Galleries in Londen. Onder de exposerende kunstenaars zijn onder anderen Man Ray, Salvador Dali en Max Ernst. Deze drie zijn ook aanwezig in de serie. Mijn vraag na het zien van de eerste aflevering was: waar is Leonora Carrington (1917-2011)?
Waar is de Engelse en Mexicaanse surrealistische kunstenaar, die verkeerde in deze kring van kunstenaars en wereldberoemd is? Carrington schilderde, beeldhouwde, werkte met stoffen, maakte kostuums en maskers, en schreef proza en toneelstukken. Haar werk is nog steeds op vele plekken over de hele wereld te zien en ook haar literaire werk wordt nog steeds herdrukt en gelezen. Ze heeft een eigen museum in Mexico en haar werk is in tal van museumcollecties opgenomen of te zien in tentoonstellingen, zoals in het Musée du Luxembourg in Parijs (2025) en recent nog in het Pallazzo Reale in Milaan (2026). Deze tijdelijke exposities toonden tekeningen, schilderijen, sculpturen, foto’s en notitieboeken. Rond de honderd werken van Carrington waren te zien in toonaangevende musea waar alleen wereldberoemde kunstenaars een plek krijgen.
Frida Kahlo
Denk je aan een bekende Mexicaanse kunstenaar, dan denk je aan Frida Kahlo (1907-1954). Gehypet in de jaren negentig, dertig jaar na haar dood. Maar ook zij was, net als Leonora Carrington en vele andere belangrijke vrouwelijke kunstenaars, een voetnoot in de geschiedenis. Kunst, ook het surrealisme, is en was vooral een mannenzaak.
Hoewel Leonora in werkelijkheid niet deelnam aan de The International Surrealist Exhibition in Londen in 1936, zou het niet verwonderlijk zijn als Carrington wel in de serie zou zijn opgenomen. Ze maakt deel uit van het gezelschap dat West Dean bezoekt. Lord James was een vriend en mecenas, hij organiseerde haar eerste expositie in New York in 1948. Daarnaast is ze opgegroeid in een landhuis als West Dean, te weten, Crookey Hall. In 1936 verkeerde Leonora misschien nog niet in surrealistische kringen, dus als je naar de tijdslijn kijkt, zou Carrington in 1936 niet in de serie aanwezig kunnen zijn. Maar wat dan nog? In de serie wordt creatief omgegaan met feiten, data, personen, locaties en gebeurtenissen. Dus waarom is er geen plek voor haar?
De uitgenodigde surrealisten
De kunstenaars die uitgenodigd zijn op het landgoed zijn Man Ray, Lee Miller, Max Ernst, Salvador Dali, Sheila Legge en René Magritte. Wat opvalt is dat er weinig oog is voor vrouwelijke surrealistische kunstenaars. Sheila Legge is een surrealistische performance-kunstenaar, en wordt getoond als een aan coke en seks verslaafde vrouw. Zij wordt in de eerste aflevering vermoord. Ook Lee Miller, bekend als kunstenaar, speelt hier geen rol als kunstenaar, wel een bijrol, namelijk als de echtgenote van Man Ray.
De vraag blijft: waar is Leonora Carrington? Misschien is het antwoord dat Carrington minder goed paste in de rol die de mannelijke leden van het surrealisme aan vrouwen had toebedeeld: die van de muze ofwel de femme enfant (het kindvrouwtje). Carrington weigerde die rol te spelen. In een interview in 2010 (ze is dan 93) zegt ze over haar tijd in Parijs: “ … de vrouwelijke surrealisten toentertijd kwamen op de tweede plaats. Ze werden verondersteld de muzen te zijn voor de aanwezige kunstenaars, om ze te inspireren, en ondertussen de was te doen, te koken, schoon te maken en ze te uit te dagen om met ze te slapen en zo, ze werden niet echt gezien als kunstenaars. …”. En het is precies díe rol die Carrington weigert, dat vrouwen er vooral zijn om ten dienste te zijn van hun man.
De rol van het paard
Carrington is Engelse van geboorte en van gegoede komaf, haar vader was een succesvol industrieel. Ze woonden in een enorm landhuis. Haar moeder was geboren in Ierland en voedde Carringtons fantasie met Ierse mythen. Carrington hield van paardrijden; het gaf haar een gevoel van vrijheid. Dat zie je ook terug in haar werk, paarden komen veel voor. Ze was lastig te sturen, versleet twee kostscholen bij de nonnen en volgde twee kunstopleidingen. In 1937 ontmoette ze Max Ernst, met wie ze een relatie kreeg en hem achterna reisde naar Parijs. Ze was toen 20 jaar, Ernst was 46. In Parijs werd ze door Ernst geïntroduceerd in de surrealistische kring, waar ze ontdekte hoe ze wilde leven: voor de kunst! Of zoals ze het zelf verwoordt: ‘Schilderen is een noodzaak, geen keuze.’
Carrington begon Self-Portrait (Inn of the Dawn Horse)(1937-1938) in Engeland en maakte het af in Parijs. Op het schilderij staan behalve een hyena, twee paarden afgebeeld; een hobbelpaard en een dravend paard. Het hobbelpaard kocht ze samen met Ernst in Parijs en is een verwijzing naar haar kindertijd. Het hobbelpaard heeft noch manen, noch een staart en is beknot in zijn bewegingsvrijheid. Mogelijk het symbool voor haar verlangen om afscheid te nemen van haar strenge aristocratische opvoeding. Kijk je naar buiten, dan zie je een paard dat draaft in de natuur met wapperende manen en een wapperende staart. Het ademt vrijheid.
Voor het raam hangen toneelachtige gordijnen, daarachter draaft het paard. Het toneel is de wereld van de verbeelding, de wereld van de kunst. En wellicht duidt haar eigen grote wapperende bos haar daar ook op: de zucht naar vrijheid door de verbeelding. Je zou kunnen zeggen dat het paard de personificatie van Carrington zelf is.
In Portrait of Max Ernst, dat Carrington in 1939 schilderde, staat Ernst afgebeeld als een mythologische figuur, hij draagt een mantel van bont die eindigt in een staart van een vis/zeemeermin, er is éen voet zichtbaar, gestoken in een gele sok met zwarte strepen. Verder zijn er twee paarden afgebeeld: eentje opgeborgen in een glazen lantaarn, vastgehouden door Ernst en eentje op de achtergrond, stijfbevroren. Als paarden als de alterego’s van Carrington beschouwd kunnen worden, wat betekenen ze hier dan?
Bijzonder is dat de betekenis van de paarden in Portrait of Max Ernst, onder critici niet eenduidig is. Er zijn critici die het als een eerbetoon aan Ernst zien. Hij heeft Carrington bevrijd uit de omstandigheden waarin ze verkeerde, gesymboliseerd door de paarden in de benarde positie in de glazen bol en het bevroren paard op de achtergrond. Dat kun je dat lezen als een omkering van de rollen tussen Ernst en Carrington, niet Carrington is de muze, maar, hij was haar inspiratie. Ja, het klopt dat de relatie met Ernst Max Carrington de introductie tot de groep surrealistische kunstenaars haar de ruimte gaf om haar weg als kunstenaar te vinden. Maar of je Ernst haar ‘muze’ kunt noemen?
Het leven neemt een andere wending.
Ernst en Carrington verbleven tot In 1940 in hun huis in Zuid-Frankrijk. In 1940 wordt Ernst opnieuw gevangengezet door de Duitsers. Hij was Duits en zijn surrealistische werk kon op weinig sympathie van de nazi’s rekenen. De eerste keer kreeg Leonora hem vrij, de tweede keer niet. Ze stortte volledig in, werd meegenomen door vrienden naar Barcelona en opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis. Daar kreeg ze hallucinerende medicijnen en beleefde een vreselijke, traumatische tijd. Haar ouders besloten haar door te sturen naar een andere psychiatrische kliniek in Zuid-Afrika. Ze wist te ontsnappen naar Lissabon, trouwde om praktische redenen met de Mexicaanse diplomaat Leduc, kreeg een Mexicaans paspoort en samen met hem reisde ze naar New York. Ook Ernst was het gelukt met een aantal andere surrealistische kunstenaars Lissabon te bereiken. Peggy Guggenheim regelde voor deze groep een vlucht naar New York. Carrington weigerde het aanbod van Guggenheim om met hen mee te reizen. Ze koos een andere weg, een eigen weg, een veel langere en minder comfortabele weg: ze ging met de boot en niet met het vliegtuig.
In 1942 verhuist ze naar Mexico-stad en scheidt ze van Leduc. Mexico wordt haar nieuwe thuisland. Ze heeft daar de langste periode van haar leven gewoond. Ze trouwt met Imre Weisz (Chiki) en krijgt twee zonen.
Een serie over Leonora Carrington?
Als je opnieuw naar Portrait of Max Ernst (1939) kijkt en je kijkt naar de paarden op het schilderij, dan kun je daarin ook de persona van Leonora Carrington zien als opgesloten, onvrij, bevroren. Zou ze dat gevoel toen al gehad hebben? Heeft haar onbewuste toen al gesproken? Vergelijk het ook met haar zelfportret, waarin een (levend) paard met wapperende staart en manen in de vrije natuur rent. Dat is toch een ander beeld dan de paarden die je op het Portrait of Max Ernst ziet. Speculatie, maar dat ze absoluut niet de vrouwenrol wilde spelen, zoals de surrealisten die voor ogen hadden, ook Max Ernst, lijkt me duidelijk.
De serie This is not a Murder Mysterie is een echte ’who-done-it’, gesitueerd op een Engels Landgoed en ademt de sfeer van de Agatha Christie murder mysteries. Met die bril op is het heerlijke serie om naar te kijken, met uitvergrote personages (soms bijna cliché) met de smaakvolle inrichting van het interieur, met designerkleding van de personages en natuurlijk de kunstwerken, die veel aha-erlebnissen oproepen. Echter een verdieping van het gedachtegoed van het surrealisme is het niet en waarschijnlijk ook zo niet bedoeld. De vrouwen in de serie zijn er slechts om de mannen te ondersteunen in hun ‘kunstenaar-zijn’, niet zelf als kunstenaars. Denk aan de Lee Miller, ‘de vrouw van‘, de verslaafde Sheila Legge, getoond als seksspeeltje, en de liefhebbende Georgette Magritte.
Leonora Carrington komt in het stuk niet voor. Was ze te eigenwijs? Wilde ze niet tot een groep behoren? Was ze niet van plan de rol van de muze of kindvrouwtje te spelen? Die laatste vraag is niet zo moeilijk te beantwoorden. Nee, dat wilde ze niet. Maar dat is geen antwoord op de vraag waarom ze niet in serie voorkomt. Misschien tijd voor een serie of een film over Leonora Carrington, waarin ze te zien is als een grote surrealistische kunstenaar voor wie haar vrouw-zijn haar aanvankelijk in de weg zat, maar waarvan ze zich resoluut heeft losgemaakt.
Het schilderij The Giantess (1950) werd bij Christie’s in New York in 2009 voor bijna 1,5 miljoen dollar verkocht. In een interview met de nicht van Carrington vertelt de nicht hoe ze Carrington opgewonden opbelt: “dit is geweldig, dat dit schilderij zoveel geld waard is. Dat plaatst je in het kleine groepje vrouwelijke kunstenaars van wie het werk tegen zo’n prijs verkocht kan worden.” Carrington is hardhorend en vraagt haar nicht de zin te herhalen. Carrington luistert en antwoordt met de ironische ondertoon, van ach ja, daar gaan we weer:” ‘vrouwelijke’ kunstenaars.”
Bronnen:
Albert, Susan L. (2010). Leonora Carrington, Surrealism, Alchemy and Art. Ashgate/Lund Humphries: Farnham, Verenigd Koninkrijk.
Carrington, L. (2018). Beneden. Uitgeverij Orlando: Amsterdam, Nederland.
Carrington, L. (2018). Alle verhalen. Uitgeverij Orlando: Amsterdam, Nederland.
Lund Humpries Publishers, Londen, Verenigd Koninkrijk.
Poniatowski, E. (2012). Leonora. Uitgeverij Orlando: Amsterdam, Nederland.
Linda Kleverlaan is literatuurwetenschapper. Tijdens haar studie heeft ze als bijvak vrouwenstudies gevolgd en is altijd geïnteresseerd gebleven in de stem van de vrouw in de literatuur en de kunst. Verandert een verhaal door er anders naar te kijken?
- ENGLISH BELOW -
The Belgian series This Is Not a Murder Mystery (2025), produced by VRT and available on NPO Plus, is set in a country house in the English countryside. The series opens with the words: “It is 1936. The wealthy Lord James invites a group of artists to a surrealist exhibition in West Dean. This series is based on facts, but don’t believe everything you see.” Lord James is a famous patron of Surrealism, as is the American art dealer Peggy Guggenheim, who has been invited to the opening. If she decides to buy your work, you are guaranteed a good reputation and a good income as an artist. The exhibition in the series is clearly based on an exhibition that actually took place: The International Surrealist Exhibition, held in 1936 at the New Burlington Galleries in London. Among the exhibiting artists were Man Ray, Salvador Dalí, and Max Ernst. All three also appear in the series. My question after watching the first episode was: where is Leonora Carrington (1917–2011)?
Where is the English-Mexican Surrealist artist who moved in these artistic circles and became world-famous? Carrington painted, sculpted, worked with textiles, created costumes and masks, and wrote prose and plays. Her work can still be seen in many places around the world, and her literary work continues to be reprinted and read. She has her own museum in Mexico, and her work has been included in numerous museum collections and exhibitions, such as at the Musée du Luxembourg in Paris (2025) and, more recently, at the Palazzo Reale in Milan (2026). These temporary exhibitions presented drawings, paintings, sculptures, photographs, and notebooks. Around one hundred of Carrington’s works were displayed in leading museums where only world-famous artists are given a place.
Frida Kahlo
When you think of a famous Mexican artist, you think of Frida Kahlo (1907–1954), whose work was heavily promoted in the 1990s, thirty years after her death. But she too, like Leonora Carrington and many other important female artists, was merely a footnote in history. Art, both then and now—and Surrealism in particular—has largely been a man’s world.
Although Leonora did not actually participate in The International Surrealist Exhibition in London in 1936, it would not have been surprising if Carrington had been included in the series. She was part of the circle of people who visited West Dean. Lord James was a friend and patron; he organised her first exhibition in New York in 1948. In addition, she grew up in a country house much like West Dean, namely Crookey Hall. In 1936, Leonora may not yet have moved in Surrealist circles, so if you follow the timeline, Carrington could not have been present in the series in 1936. But so what? The series takes considerable creative liberties with facts, dates, people, locations, and events. So why is there no place for her?
The Surrealists Who Were Invited
The artists invited to the estate are Man Ray, Lee Miller, Max Ernst, Salvador Dalí, Sheila Legge, and René Magritte. What stands out is the lack of attention given to female Surrealist artists. Sheila Legge was a Surrealist performance artist and is portrayed as a woman addicted to cocaine and sex. She is murdered in the first episode. Lee Miller, also known as an artist, is not presented here in that capacity either, but instead has a supporting role as Man Ray’s wife.
The question remains: where is Leonora Carrington? Perhaps the answer is that Carrington fit less easily into the role that the male members of the Surrealist movement had assigned to women: that of the muse, or the femme-enfant (the “child-woman”). Carrington refused to play that role.
In a 2010 interview, when she was 93, she said of her time in Paris: “… the female Surrealists at the time came second. They were expected to be the muses for the artists present, to inspire them, while also doing their laundry, cooking, cleaning, and encouraging them to sleep with them and so on. They were not really seen as artists. …” And it is precisely that role that Carrington refused: the idea that women are primarily there to serve their husbands.
The Role of the Horse
Carrington was English by birth and came from a wealthy family; her father was a successful industrialist. They lived in an enormous country house. Her mother was born in Ireland and fed Carrington’s imagination with Irish myths. Carrington loved riding horses; it gave her a sense of freedom. This can also be seen in her work, where horses appear frequently.
She was difficult to control, went through two boarding schools run by nuns, and attended two art schools. In 1937 she met Max Ernst, with whom she began a relationship and whom she followed to Paris. She was twenty at the time; Ernst was 46. In Paris, Ernst introduced her to the Surrealist circle, where she discovered how she wanted to live: for art! Or, as she put it herself: “Painting is a necessity, not a choice.”
Carrington began Self-Portrait (Inn of the Dawn Horse) (1937–1938) in England and completed it in Paris. Besides a hyena, the painting depicts two horses: a rocking horse and a trotting horse. She bought the rocking horse with Ernst in Paris, and it refers to her childhood. The rocking horse has neither a mane nor a tail and is restricted in its freedom of movement. It may symbolise her desire to leave behind her strict aristocratic upbringing.
Looking outside, you see a horse trotting through nature, its mane and tail blowing in the wind. It breathes freedom.
Theatre-like curtains hang in front of the window; behind them, the horse is trotting. The stage is the world of imagination, the world of art. Perhaps her own large, flowing mass of hair also points to this: the longing for freedom through the imagination. One might say that the horse is the personification of Carrington herself.
In Portrait of Max Ernst, which Carrington painted in 1939, Ernst is depicted as a mythological figure. He wears a fur cloak that ends in the tail of a fish or mermaid, and one foot is visible, wearing a yellow sock with black stripes.
There are also two horses: one enclosed in a glass lantern, held by Ernst, and another in the background, frozen stiff. If horses can be regarded as Carrington’s alter egos, what do they mean here?
Interestingly, the meaning of the horses in Portrait of Max Ernst is not interpreted uniformly among critics. Some critics see it as a tribute to Ernst. He freed Carrington from the circumstances in which she found herself, symbolised by the horses in their confined position inside the glass sphere and the frozen horse in the background.
You could read this as a reversal of the roles between Ernst and Carrington: Carrington was not the muse; rather, he was her inspiration. Yes, it is true that her relationship with Max Ernst and his introduction of Carrington to the group of Surrealist artists gave her the space to find her own path as an artist. But can you call Ernst her “muse”?
Life takes a different turn. Ernst and Carrington remained in their home in the south of France until 1940. In 1940, Ernst was imprisoned again by the Germans. He was German, and his Surrealist work earned little sympathy from the Nazis. The first time, Leonora managed to get him released; the second time, she did not. She completely broke down. Friends took her to Barcelona, where she was admitted to a psychiatric hospital. There she was given hallucinogenic medication and endured a terrible, traumatic period. Her parents decided to send her to another psychiatric clinic in South Africa. She managed to escape to Lisbon, where she married the Mexican diplomat Leduc for practical reasons, obtained a Mexican passport, and travelled with him to New York. Ernst had also managed to reach Lisbon with several other Surrealist artists. Peggy Guggenheim arranged a flight to New York for this group. Carrington refused Guggenheim’s offer to travel with them. She chose another path, her own path—a much longer and less comfortable one: she travelled by boat rather than by plane.
In 1942 she moved to Mexico City and divorced Leduc. Mexico became her new homeland. She lived there for the longest period of her life. She married Imre Weisz (Chiki) and had two sons.
A Series About Leonora Carrington?
If you look again at Portrait of Max Ernst (1939) and at the horses in the painting, you can also see Leonora Carrington’s persona in them: confined, unfree, frozen. Could she already have felt that way at the time? Was her unconscious already speaking? Compare this with her self-portrait, in which a living horse with a flowing mane and tail runs freely through nature. That is surely a different image from the horses you see in Portrait of Max Ernst.
This is speculation, but it seems clear to me that she absolutely did not want to play the role assigned to women by the Surrealists, including Max Ernst.
The series This Is Not a Murder Mystery is a genuine “whodunit”, set on an English estate and steeped in the atmosphere of Agatha Christie’s murder mysteries. Seen through that lens, it is a delightful series to watch, with exaggerated characters (sometimes almost clichés), tasteful interior design, designer clothing worn by the characters, and, of course, the artworks, which provide many “aha!” moments. However, it does not offer a deeper exploration of Surrealist thought, and probably was not intended to. The women in the series are there merely to support the men in their role as “artists”, rather than being artists themselves. Think of Lee Miller, “the wife of”, the addicted Sheila Legge, portrayed as a sex toy, and the loving Georgette Magritte.
Leonora Carrington does not appear in the piece. Was she too headstrong? Did she not want to belong to a group? Was she unwilling to play the role of the muse or the “child-woman”?
That last question is not difficult to answer. No, she did not want to. But that does not answer the question of why she does not appear in the series.
Perhaps it is time for a series or film about Leonora Carrington, in which she is shown as a great Surrealist artist for whom being a woman initially stood in her way, but from which she decisively broke free.
The painting The Giantess (1950) was sold at Christie’s in New York in 2009 for nearly 1.5 million dollars. In an interview with Carrington’s cousin, she recalls excitedly calling Carrington: “This is amazing, that this painting is worth so much money. That puts you in the small group of female artists whose work can be sold for such a price.” Carrington was hard of hearing and asked her niece to repeat the sentence. Carrington listened and replied with an ironic undertone, as if to say, “Oh yes, here we go again”: “‘female’ artists.”
Sources:
Albert, Susan L. (2010). Leonora Carrington, Surrealism, Alchemy and Art. Ashgate/Lund Humphries: Farnham, United Kingdom.
Carrington, L. (2018). Beneden. Uitgeverij Orlando: Amsterdam, Netherlands.
Carrington, L. (2018). Alle verhalen. Uitgeverij Orlando: Amsterdam, Netherlands.
Lund Humphries Publishers, London, United Kingdom.
Poniatowski, E. (2012). Leonora. Uitgeverij Orlando: Amsterdam, Netherlands.
Linda Kleverlaan is a literary scholar. During her studies, she took women’s studies as a minor and has remained interested in the voice of women in literature and art. Does a story change when you look at it differently?
Opmerkingen