AFRIKA, MIJN LAND

Andrée Blouin (1921-1986) zette al in 1962 haar memoires op papier. In 1983 verschenen ze in de Verenigde Staten en in 2025 volgde eindelijk de Nederlandse vertaling: Afrika, mijn land - autobiografie van een zwarte pasionaria. Ik zeg hier 'eindelijk' alsof het om een langverwacht boek gaat, maar de vraag is; wat weet jij eigenlijk van Andrée Blouin?  

Deze vraag kan zo in het format van De Slimste Mens worden gegoten, met als hoogstwaarschijnlijke uitkomst dat er weinig punten verdiend worden. Of, zoals de dochter van Andrée Blouin, Eve, het treffender verwoordt in het nawoord:  

“Ik weet dat je twee keer kan sterven. Eerst komt de fysieke dood […]. Vergeten worden is de tweede dood, een zichtbare plooi die er enkel om vraagt gladgestreken te worden.” (p. 421-424) 

Lees Blouin en je weet waarom zij niet vergeten mag worden. Door het boek, dat grofweg in twee delen uiteenvalt, leer je hoe zij een spil in de onafhankelijkheid van Afrikaanse landen werd. Het eerste deel beschrijft de aanloop naar haar politieke bewustzijn, en het tweede deel beschrijft de manier waarop Blouin actief deelnam aan politieke acties in Guinee en hoe zij bijdroeg aan de onafhankelijkheid van de Democratische Republiek Congo. Het is opmerkelijk wat Blouin heeft gedaan voor het tot stand komen van een vrij land. Het is des te meer opmerkelijk dat we naast de naam van Lumumba niet ook Blouin in ons geheugen hebben.  

Het Afrika van Blouin  

In Afrika, mijn land krijg je een kijk in de individuele kant van racisme, kolonialisme en ongelijkheid. Blouin is als kind van een Franse witte vader en een zwarte Banziri vrouw geboren in Oubangui-Chari (de huidige Centraal Afrikaanse Republiek) en wordt om deze reden ook bestempeld als metisse; een vrouw van gemengd bloed. Als geen ander kan Blouin je haarfijn vertellen dat de Fransen in hun kolonie zich distantieerden van de zwarten, maar deze vorm van rassenscheiding lieten varen als zij seks wensten te hebben met een zwarte vrouw. Blouin schrijft onverhuld over de jaren in het weeshuis waar zij wordt weggestopt omdat metisses, te alle tijden, apart moeten worden gehouden. Hierdoor werden kinderen zoals Blouin onder barre omstandigheden opgevoed. Het bloed mocht immers niet mengen. 

Hoe dit er in de praktijk voor Blouin uitzag, lees je in de eerste hoofdstukken, die haar tijd in het christelijke tehuis en haar ontsnapping weergeven. Door haar kleurrijke schrijfstijl en zelfspot is het afgrijselijke doorspekt met humor. Zo omschrijft ze dat zij en haar mede metisses altijd honger hebben omdat ze leefden van ‘liefdadigheid’. De kolonisten bleken niet zo liefdadig, dus er was weinig eten. Wanneer Blouin wordt gepotloodvent door een jonge soldaat, denkt de jonge Blouin dat hij brood uit zijn broekzak haalt om haar te pesten. Blouin is vervolgens de eerste om toe te geven dat deze naïviteit haar later eveneens verwonderde. Wat je ook leest in de periode tot volwassenheid is de grote mate van zelfbeschikking die Blouin zichzelf eigen maakt binnen haar onvrije bestaan. Knielen voor de nonnen doet ze net wat langzamer en zo weigert ze zichzelf te verloven, ook al is dit de regel en wordt daarop niet uitgezonderd. Wanneer Blouin de boot niet langer af kan houden, verzint ze iets nieuws om te ontsnappen aan het gearrangeerde huwelijk. Zo behoudt zij regie over haar leven terwijl die haar volgens haar omgeving niet toekomt. 

Vanaf het tweede deel van het boek, hoofdstuk 13 en verder, begon ik pas te begrijpen hoe deze voorgeschiedenis zich verhoudt tot haar politieke activiteiten. Aanvankelijk moest ik bij het lezen van de eerste hoofdstukken de gedachte onderdrukken dat het boek over een vrouw eerst haar privéleven, huwelijken en kinderen moet behandelen alvorens haar politieke nalatenschap aan bod komt. Was Blouin een man geweest, dan was het niet over zijn gezinsleven gegaan. Maar, om te snappen wat zij bedoelt dat je als Afrikaanse vrouw een handicap hebt, moet je haar privéleven kennen. Het persoonlijke en het politieke zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.  

Juist omdat Blouin het alledaagse kan verbinden met de politiek, zijn haar observaties zo sterk. Dit besef daalde bij mij pas in vanaf het tweede deel. Daar wordt ook duidelijk wat de politieke nalatenschap van Blouin is. Je leest hoe zij menigten toesprak, landen doorkruiste en hoe zij bijdroeg aan de onafhankelijkheid van de Democratische Republiek Congo. De Belgische geheime dienst zag haar invloed als dusdanig gevaarlijk dat men haar wilde elimineren. In andere woorden, de angst van de Belgen om hun kolonie te verliezen werd mede door Blouin aangewakkerd. Dit maakt des te schrijnender dat haar naam vaak ontbreekt in dominante geschiedschrijving, waar die van Lumumba wel is blijven hangen. Afrika, mijn land is een noodzakelijk begin om Blouin niet als die zichtbare plooi glad te strijken, maar te erkennen.   

Blouin neemt je voor haar in door te omschrijven welke personen voor haar belangrijk waren en hoe zij door hen en door haar tijd werd gevormd. Ze schrijft met een heldere en geestige pen over wat zij allemaal heeft meegemaakt en hoe zij steeds bewuster werd van het onrecht dat plaatsvond in koloniaal Afrika. Haar land. Van haar huwelijk met een racistische witte man, die haar moeder weigerde toe te laten bij de begrafenis van haar kleinzoon, tot haar reflecties op het ‘beschavingsproces’. Lees het boek en je begrijpt hoe racisme individueel wordt. Lees het boek en je snapt waarom je Blouin niet wil vergeten. 

'Afrika, mijn land - autobiografie van een zwarte pasionaria' is de Nederlandse vertaling van het boek 'My Country - Africa' van Andrée Blouin. Het werd vertaald door Hanna Vandercammen en is beschikbaar in de boekwinkel of direct te bestellen bij Uitgeverij EPO (9789462675568 - Paperback €26,95).

---

Lotte de Bock is Literatuur- en Religie/Islamwetenschapper. De macht van de norm en de manier waarop religie en gender elkaar beïnvloeden zijn de velden waarbinnen zij schrijft.

---

 - ENGLISH BELOW -

Andrée Blouin (1921–1986) first set down her memoirs in 1962. They were published in the United States in 1983, and only in 2025 did a Dutch translation finally appear: Afrika, mijn land (My Country, Africa). I say “finally” as though this was a long-awaited book, but the real question is: how much do you actually know about Andrée Blouin? 

It’s the sort of question that would sit neatly in a quiz show like De Slimste Mens, with the likely result that very few points would be scored. Or, as Blouin’s daughter Eve puts it rather more pointedly in the afterword: 

“I know that you can die twice. First comes physical death […]. Being forgotten is the second death, a visible crease that only asks to be smoothed out.” (pp. 421 424) 

Read Blouin and it becomes immediately clear why she ought not to be forgotten. The book, which broadly falls into two parts, shows how she became a central figure in the struggle for independence across several African countries. The first part traces the development of her political consciousness, while the second recounts her active involvement in political movements in Guinea and her contribution to the independence of the Democratic Republic of Congo. What Blouin achieved in helping to bring about a free nation is remarkable. It is all the more striking that, alongside the name of Lumumba, we do not also retain Blouin in our collective memory. 

Blouin’s Africa 

In My Country, Africa, you gain insight into the personal realities of racism, colonialism and inequality. Blouin was born in Oubangui-Chari (present-day Central African Republic) to a white French father and a Black Banziri mother, and for this reason was labeled a métisse—a woman of mixed race. Better than anyone, Blouin shows how the French in their colony distanced themselves from Black people yet abandoned this racial separation when they desired sexual relations with Black women. Blouin writes unflinchingly about the years she spent in an orphanage, where she was placed because métis children had, at all times, to be kept separate. As a result, children like Blouin were raised in harsh conditions. After all, the blood must not mix. 

What this looked like in practice for Blouin is described in the opening chapters, which recount her time in the Christian home and her escape from it. Thanks to her vivid writing style and self-deprecating humor, the horrific is interwoven with wit. She describes how she and her fellow métis children were always hungry because they lived on “charity.” The colonists proved not to be so charitable, so there was little food. When a young soldier exposes himself to her, the young Blouin thinks he is taking bread out of his pocket to tease her. Blouin is also the first to admit that this naivety later astonished her as well. What also emerges in the period leading up to adulthood is the strong sense of agency that Blouin develops within her unfree existence. She kneels just a little more slowly for the nuns, and she refuses to become engaged, even though this is the rule and exceptions are not made. When she can no longer avoid it, she invents new ways to escape the arranged marriage. In this way, she retains control over her life, even though, according to her surroundings, that control is not hers to claim. 

From the second part of the book, chapter 13 onward, I began to understand how this background relates to her political activities. Initially, while reading the first chapters, I had to suppress the thought that a book about a woman must first deal with her private life, marriages, and children before addressing her political legacy. Had Blouin been a man, it would not have focused on his family life. Yet to understand what she means when she says that being an African woman is a handicap, you need to know her private life. The personal and the political are inseparably intertwined. 

Precisely because Blouin can connect the everyday to the political, her observations are so powerful. This realization only dawned on me in the second part. It is also there that Blouin’s political legacy becomes clear. You read how she addressed crowds, traveled across countries, and contributed to the independence of the Democratic Republic of Congo. The Belgian secret service considered her influence so dangerous that they sought to eliminate her. In other words, the fear of the Belgians of losing their colony was fueled in part by Blouin. This makes it all the more painful that her name is absent in the historical narrative while it should, just like Lumumba's name, endure. My Country, Africa is a necessary starting point—acknowledging Blouin instead of smoothing her out as a ‘visible crease’ er. 

Blouin draws the reader in by writing about the people who mattered to her and the ways in which both they and her historical moment shaped her. With a clear and witty pen, she writes about everything she experienced and how she became increasingly aware of the injustices taking place in colonial Africa—her country. From her marriage to a racist white man, who refused to allow her mother to attend her grandson’s funeral, to her reflections on the so-called “civilizing process”: read this book and you will understand how racism becomes personal. Read this book and you will understand why you do not want to forget Blouin. 

'Afrika, mijn land - autobiografie van een zwarte pasionaria' is the Dutch translation of 'My Country, Africa' by Andrée Blouin. It was translated by Hanna Vandercammen and is available in bookstores or can be ordered directly from EPO Publishing (ISBN 9789462675568 – Paperback €26.95).

---

Lotte de Bock is a scholar of Literature and Religious Studies/Islamic Studies. The power of social norms and the ways in which religion and gender influence one another are the fields in which she writes and conducts research.