EEN VROUW IN DE OPPOSITIE
- Sebastiaan Coops
- 24 apr
- 8 minuten om te lezen
Bijgewerkt op: 3 dagen geleden
De eerste feministische golf wordt te makkelijk als een afgesloten hoofdstuk beschouwd, alsof de strijd van Wilhelmina Drucker en haar tijdgenotes alleen nog historisch belang heeft. Niets is minder waar. Het bestuderen daarvan doet niet onder voor dat van latere golven. Je vindt hier geen achterhaalde ideeën. De essentie, gelijkheid tussen man en vrouw, is immers onveranderd gebleven. Het enige verschil zit in de kwesties waar het destijds om draaide. In Wilhelmina Drucker, vrouw in de oppositie van Marianne Braun wordt duidelijk dat het daarbij ging om toegang tot onderwijs, overheidsfuncties en andere burgerrechten. De discussies die toen werden gevoerd, zijn nog altijd relevant in hedendaagse debatten over vrouwenrechten. De tegenargumenten niet zijn verdwenen.
'Als je sterk bent, durft de laffe wereld je niet aan'
Wilhelmina Drucker is één van de bekendste Nederlandse feministen. Samen met Aletta Jacobs geldt zij als een boegbeeld van de eerste feministische golf aan het einde van de 19e eeuw. Het is dan ook niet verrassend dat in deze nieuwe biografie je niet alleen leert over haar persoonlijke leven, maar ook over de context waarin zij leefde. De hermeneutische benadering van het boek, een brede blik op het leven in iemands tijd, brengt de lezer veel bij over de omstandigheden waarin Drucker zich moest zien te redden. Het boek schetst daarbij een prachtig beeld van hoe de eerste feministische golf zich ontvouwde, welke denkbeelden daarbij opkwamen en vooral het waarom achter de beweging. Dat blijft nog altijd verbazingwekkend.
De biografie opent met het vroege leven van ‘Mina’, zoals de auteur haar noemt (en waar ook de bijnaam ‘Dolle Mina’ vandaan komt.) Het beschrijft hoe laag haar sociale status was als buitenechtelijk kind en hoe haar persoonlijke strijd om de erfenis van haar schatrijke vader uitgroeide tot een politieke strijd. Namelijk die voor gelijke rechten tussen mannen en vrouwen. Dit deel van het boek is bijzonder interessant en leest vlot, al vraagt de complexiteit van de verschillende familieverhoudingen soms om een extra stapje terug. Het boek wordt vooral spannend wanneer Wilhelmina Drucker, samen met haar zus, een felle aanklacht richting haar halfbroer verwoordt in de vorm van een roman. Dat maakt het erg sappig!
'Wel, laten de jongens zelf hunne kousen stoppen!'
Nu dit deel van Druckers leven is geschetst, begrijp je beter hoe zij uitgroeide tot het boegbeeld van de feministische beweging. De oprichting van de Vrije Vrouwenvereeniging en haar publieke toespraken vormden daar het begin van. Ze kreeg veel hoon te verduren van haar tijdgenoten die het verschil niet zagen tussen iemand die zich als man voordeed en iemand die dingen wilde doen die voorheen alleen aan mannen waren voorbehouden. Wilhelmina Drucker streefde niet naar een gunstigere positie voor de vrouw of een omkering van genderrollen, maar naar gelijkheid.
Voordat ik dit boek las, kende ik Wilhelmina Drucker vooral als een harde persoonlijkheid met wie anderen gemakkelijk in conflict kwamen. Of, zoals Marianne Braun schrijft: een vrouw met 'buitengewone stijlbloemen en strenge, mannen noch vrouwen sparende, oordelen.' Nu ik haar beter ken, begrijp ik de persoonlijke strijd die zij heeft geleverd en kan ik haar ‘buitengewone stijlbloemen’ beter plaatsen. Haar waarden vinden hun oorsprong in de moeilijke periode van haar vroege leven, toen ze als naaister werkte. Dat kon je niet van alle feministen uit die tijd zeggen, gezien velen kwamen uit de gegoede burgerij. Drucker sprak dus uit eigen ervaring, wanneer ze uitdrukte wat arme, werkende vrouwen in het leven moesten doormaken. Haar persoonlijke ervaring gaf haar een realiteitszin die voor die tijd, en voor de feministische strijd nodig was. Een goed voorbeeld is haar reactie op de kritiek dat in modeateliers te hard en onder slechte omstandigheden werd gewerkt. Haar antwoord: 'De bazin werkt dikwijls net zo hard mee.' Ze sprak niet uit behaagzucht, maar als iemand met verstand van zaken. Geen wonder dat de Vereeniging openstond voor naaisters, onderwijzers, bedienden en kleine winkeliers, en hen op allerlei manieren ondersteunde.
'Ik had geleden, eerst dan kun je anderen helpen'
Naast haar publieke optreden werpt de biografie ook licht op Druckers persoonlijke leven. Haar visie op moederschap en het feit dat ze geen kinderen had, komen terloops ter sprake; eerst aande hand van politieke debatten die zij voerde, maar, later in het boek ook aan de hand van haar gevoelde eenzaamheid, evenals een reflectie op haar scherpe handelen.
Het grootste deel van het boek gaat echter over haar werk voor de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht, het feministisch blad Evolutie, de debatten die zij voerde en de keuzes die zij maakte. Het is een nauwgezette uiteenzetting, wat het boek af en toe minder toegankelijk maakt. Dat het boek lijvig is, is niet vreemd: het is moeilijk om prioriteiten te stellen in deze aaneenschakeling van bijzondere en heldhaftige momenten uit het leven van deze strijdlustige vrouw. Daarnaast bezit Marianne Braun enorm veel kennis over het onderwerp en de tijd waarin het zich afspeelde. De veelheid van kennis druipt ervan af.
Al met al, kan dit boek het best worden omschreven als een nieuw standaardwerk over Wilhelmina Drucker en de eerste feministische golf. Meer dan dat, blijft het boek een uitnodiging om meer over Drucker te schrijven, en blijven schrijven, en verder te verdiepen in de prachtige, en belangrijke beweging die de eerste feministische golf was.
'Wilhelmina Drucker: Een vrouw in de oppositie' van Marianne Braun (9789025319588 - Hardcover €29,99) is beschikbaar in de boekwinkel of direct te bestellen bij Querido.
Sebastiaan Coops is een historicus gespecialiseerd in koloniale en wereldgeschiedenis. Tijdens zijn studie geschiedenis en Azië-studies aan de Universiteit Leiden heeft hij zich veel beziggehouden met Nederlandse koloniale geschiedenis, met een bijzondere interesse in materiële geschiedenis. Je kunt hem daarom een echte verzamelaar noemen. Dat kun je ook bij hem thuis zien, waar hij een grote collectie oude prenten heeft over historische onderwerpen.
- ENGLISH BELOW -
The first wave of feminism is too easily dismissed as a closed chapter, as if the struggle of Wilhelmina Drucker and her contemporaries were now of purely historical significance. Nothing could be further from the truth. Studying this period is no less important than studying later waves. You won’t find outdated ideas there. After all, the essence – equality between men and women – has remained unchanged. The only difference lies in the issues that were at stake at the time. In Wilhelmina Drucker: Een vrouw in de oppositie by Marianne Braun, it becomes clear that these issues centered on access to education, government positions, and other civil rights. The discussions held back then remain relevant in contemporary debates about women’s rights. The counterarguments have not disappeared.
“If you are strong, the cowardly world won’t dare to challenge you”
Wilhelmina Drucker is one of the most famous Dutch feminists. Along with Aletta Jacobs, she is regarded as a leading figure of the first wave of feminism at the end of the 19th century. It is therefore not surprising that in this new biography, you learn not only about her personal life but also about the context in which she lived. The book’s hermeneutic approach – a broad view of life in a person’s time – teaches the reader a great deal about the circumstances in which Drucker had to navigate her way. The book paints a vivid picture of how the first wave of feminism unfolded, the ideas that emerged, and, above all, the reasons behind the movement. That remains astonishing to this day.
The biography opens with the early life of “Mina,” as the author calls her (and from whom the nickname “Dolle Mina” derives). It describes how low her social status was as an illegitimate child and how her personal struggle for her fabulously wealthy father’s inheritance evolved into a political struggle—namely, the fight for equal rights between men and women. This part of the book is particularly interesting and reads smoothly, though the complexity of the various family relationships sometimes requires taking a step back. The book becomes especially gripping when Wilhelmina Drucker, together with her sister, voices a fierce indictment of her half-brother in the form of a novel. That makes it very juicy!
“Well, let the boys darn their own stockings!”
Now that this part of Drucker’s life has been outlined, you can better understand how she became the figurehead of the feminist movement. The founding of the Free Women’s Association and her public speeches marked the beginning of that journey. She faced a great deal of ridicule from her contemporaries, who failed to see the difference between someone pretending to be a man and someone who wanted to do things that had previously been reserved for men. Wilhelmina Drucker did not strive for a more favorable position for women or a reversal of gender roles, but for equality.
Before reading this book, I knew Wilhelmina Drucker mainly as a strong-willed person with whom others easily came into conflict. Or, as Marianne Braun writes: a woman with “extraordinary stylistic flourishes and harsh judgments that spared neither men nor women.” Now that I know her better, I understand the personal struggles she endured and can better appreciate her “extraordinary stylistic flourishes.” Her values stem from the difficult period of her early life, when she worked as a seamstress. That couldn’t be said of all feminists of that era, as many came from the upper middle class. Drucker thus spoke from personal experience when she described what poor, working women had to endure in life. Her personal experience gave her a sense of reality that was necessary for that time and for the feminist struggle. A good example is her response to the criticism that work in fashion ateliers was too hard and carried out under poor conditions. Her reply: “The boss often works just as hard alongside them.” She spoke not out of a desire to please, but as someone who knew what she was talking about. No wonder the Association was open to seamstresses, teachers, domestic workers, and small shopkeepers, and supported them in all sorts of ways.
“I had suffered; only then can you help others”
In addition to her public appearances, the biography also sheds light on Drucker’s personal life. Her views on motherhood and the fact that she had no children are touched upon in passing; initially through the political debates she engaged in, but later in the book also through her sense of loneliness, as well as a reflection on her sharp-edged actions.
However, the bulk of the book focuses on her work for the Association for Women’s Suffrage, the feminist magazine Evolutie, the debates she engaged in, and the choices she made. It is a meticulous account, which occasionally makes the book less accessible. It is no surprise that the book is voluminous: it is difficult to set priorities in this succession of remarkable and heroic moments from the life of this combative woman. In addition, Marianne Braun possesses an enormous amount of knowledge about the subject and the era in which it took place. The sheer wealth of knowledge is palpable.
All in all, this book can best be described as a new standard work on Wilhelmina Drucker and the first wave of feminism. More than that, the book remains an invitation to write more about Drucker, and to keep writing, and to delve deeper into the beautiful and important movement that was the first wave of feminism.
'Wilhelmina Drucker: Een vrouw in de oppositie' by Marianne Braun (9789025319588 - Hardcover €29,99) is available in bookstores or via its publisher Querido.
Sebastiaan Coops is a historian specialised in colonial and world history. While studying history and Asia studies at Leiden University, he focused on Dutch colonial history, with a particular interest in material history. You can therefore call him a real collector, which can be seen at his home, where he has a large collection of old prints on historical subjects.
Opmerkingen