VROUWEN WILLEN VOORUIT
De strijd die de Dolle Mina’s in de jaren zeventig begonnen, is nog lang niet voorbij. Dat maakt het boek Minafest: vrouwen willen vóóruit, niet terug! pijnlijk duidelijk. Dit bundelboek, samengesteld rondom het Dolle Mina Minafest, is geen nostalgisch eerbetoon aan een beweging uit het verleden: het is een stormram. Met bijdragen van schrijvers, activisten en ervaringsdeskundigen met uiteenlopende achtergronden, genders en geaardheden, wordt in één klap zichtbaar hoe breed en urgent de feministische strijd nog altijd is.
Filmmaker Sia Hermanides opent de bundel met een persoonlijke noot: ze werd op twaalfjarige leeftijd aangerand en zweeg erover, overtuigd dat ze het er zelf naar had gemaakt. Het is een veelzeggende opening, want het zet meteen de toon voor het boek: de schaamte van de vrouw terugleggen waar die thuishoort. Hermanides’ conclusie is ontnuchterend. De onderwerpen waar de Dolle Mina’s zich vijftig jaar geleden hard voor maakten, zijn nog steeds akelig actueel: gelijke beloning, het recht op het eigen lichaam en de vrijheid om je veilig over straat te bewegen, onder meer. Nederland zakte in 2025 vijftien plekken op de Global Gender Gap Index, naar plek 43. De loonkloof bedraagt nog altijd 10,5 procent. Elke acht dagen wordt een vrouw vermoord door een man. Lisa Loeb verwoordt het treffend: Nederland lijdt aan geheugenverlies als het gaat om vrouwenrechten en we zijn vergeten hoe kwetsbaar die verworvenheden eigenlijk zijn. Vanuit dat besef formuleren de Dolle Mina’s vier concrete eisen, verwoord door Nynke van Zwol: veiligheid, zelfbeschikking, gelijkwaardigheid en zichtbaarheid. Die vier pijlers vormen de ruggengraat van de bundel.
De eerste eis, veiligheid, krijgt een van de sterkste hoofdstukken mee. Tessel ten Zweege ontleedt femicide als een systeem in plaats van een reeks incidenten. Ze schetst hoe vrouwen de route naar huis beleven als een voortdurende berekening: ‘waar is licht, waar zijn mensen, hoe zorg je dat je lichaam zichtbaar is maar niet té zichtbaar.'Ten Zweege laat zien hoe de gangbare taal rondom femicide, termen als ‘familiedrama’ en ‘relatieproblemen’, op zichzelf al een vorm van geweld is: het maakt iets structureels klein en toevallig.
Zelfbeschikking, de tweede eis, loopt als een rode draad door de bundel, van het recht op abortus en anticonceptie tot de strijd tegen menstruatiearmoede. Dr. Janneke Wittekoek legt uit hoe de medische wereld nog altijd gebaseerd is op het mannelijke lichaam als norm, waardoor vrouwenlichamen systematisch worden onderzocht en onderbehandeld.
De derde eis, gelijkwaardigheid, wordt doorgelicht door Lisa Loeb via de ‘fix-de-vrouw-industrie’: het wijdverbreide idee dat vrouwelijke uitputting een individueel probleem is dat opgelost moet worden met burn-outcoaching en assertiviteitstrainingen, terwijl structurele ongelijkheid rustig buiten beeld blijft. Dat is een mechanisme dat het boek keer op keer blootlegt: problemen worden geïndividualiseerd terwijl ze systemisch zijn. De moederschapsboete toont dat ook schrijnend aan. Het inkomen van moeders daalt na de geboorte van een kind met 46 procent, terwijl dat van vaders met 5 procent stijgt. Rechten op papier betekenen weinig zolang de onderliggende structuren en cultuur niet veranderen.
De laatste eis, zichtbaarheid, raakt aan het meest onderscheidende element van dit boek: de consequente aandacht voor intersectionaliteit. De bundel erkent openlijk dat de beweging in de jaren zeventig overwegend wit en middenburgerlijk was. Vrouwen van kleur, trans vrouwen en vrouwen met een beperking strijden tegen een dubbele of driedubbele muur van discriminatie, stereotypering en uitsluiting tegelijk: ‘Echte gelijkwaardigheid is pas bereikt als we niet over de rug van een andere vrouw omhoogklimmen, maar de hele ladder voor iedereen rechtzetten.' De drang om de traditionele hiërarchie te herstellen is ook zichtbaar binnen digitale subculturen. Op deze gedachte voegt Kamal Zeytoun daar een verfrissende noot aan toe: Andrew Tate is volgens hem niet het probleem is, maar een symptoom van een samenleving die jongens leert zich te schamen voor kwetsbaarheid en gevoelens. Het boek slaagt erin ook mannen mee te nemen in het gesprek, zonder de positie van vrouwen te overstemmen. Die breedte maakt het boek ook persoonlijk een van de sterkste kanten ervan. De schrijvers komen uit verschillende hoeken: Roan van den Berg, een trans man, beschrijft hoe hij na zijn transitie plotseling wél serieus genomen wordt in vergaderingen, Saida Derrazi die schrijft over haar moeder die dagelijks dubbele uitsluiting ervaarde, maar de taal om dat te benoemen ontbrak en Eric Corton die vanuit mannelijk oogpunt laat zien hoe jongens worden grootgebracht en op welke manier dit collectieve schade aanricht.
Qua vorm is Minafest slim opgebouwd. Tussen de zwaardere essays door is er ruimte voor gedichte, tekeningen en liedjes. Dit zijn creatieve adempauzes die het boek toegankelijk houden zonder de urgentie te verdunnen. De combinatie van persoonlijke ervaringen, wetenschappelijk onderzoek, statistieken en activistische oproepen maakt het zowel emotioneel als inhoudelijk sterk. Boekentips, podcasts en artikelen per thema maken van de bundel bovendien een vertrekpunt voor wie verder wil leren.
Vrouwen willen vóóruit, niet terug! is geen museumstuk. Het is een incassobureau, zoals de tekst zelf stelt. En de betalingstermijn is verstreken.
'Minafest: vrouwen willen vóóruit, niet terug!' (9789021063157 - Paperback 17,50) is beschikbaar in de boekwinkel of direct te bestellen bij Uitgeverij Luitingh-Slijthof
Emma Goede is cultuurwetenschapper in opleiding met een achtergrond in Europese Talen en Culturen. Ze onderzoekt o.a. politieke structuren achter discriminatie.
- ENGLISH BELOW -
The struggle the Dolle Mina’s began in the 1970’s is far from over. That is what Minafest: vrouwen willen vóóruit, niet terug! (English: Minafest: women want to go forwards, not backwards!) makes painfully clear. This anthology, compuled around the Dolle Mina Minafest, is no nostalgic tribute to a movement from the past, it is a battering ram. With contributions from writers, activists and people with lived experience from a wide range of backgrounds, genders and sexual orientations, the book makes instantly visible just how broad and urgent the feminist struggle still is.
Filmmaker Sia Hermanides opens the anthology with a personal note: at the age of twelve, on Queen’s Day, she was assaulted by a man and said nothing, convinced she had brought it on herself. It is a telling opening, setting the tone for what the book sets out to do: returning the shame to where it belongs. Hermanides’ conclusion is sobering. The issues the Dolle Mina’s fought for fifty years ago are still disturbingly current: equal pay, the right to one’s own body and the freedom to move safely through public space, among others. That relevance is backed up by numbers that make an impression. In 2025, the Netherlands dropped fifteen places on the Global Gender Gap Index, to 43rd position. The gender pay gap still stands at 10.5 percent. Every eight days, a woman is murdered by a man. Lisa Loeb puts it well: the Netherlands is suffering from collective amnesia when it comes to women’s rights, and we have forgotten how fragile those hard-won gains really are. This awareness let the Dolle Mina’s formulate four concrete demands, articulated by Nynke van Zwol: safety, autonomy, equality and visibility. These four demands form the backbone of this anthology.
The first demand, safety, is accompanied by one of the strongest chapters in the book. Tessel ten Zweege dissects femicide as a system rather than a series of incidents. She describes how women experience the route home as a constant calculation: ‘where is light, where are people, how do you make sure your body is visible but not too visible.' Ten Zweege shows how the language commonly used around femicide, terms like ‘family tragedy’ and ‘relationship problems’, is itself a form of violence. It reduces something structural to something small and incidental.
Autonomy, the second demand, runs as a thread throughout the anthology, from the right to abortion and contraception to the fight against period poverty. Dr. Janneke Wittekoek explains how the medical world is still based on the male body as the norm, meaning women’s bodies are systematically under-researched and undertreated.
The third demand, equality, is examined by Lisa Loeb through the lens of the ‘fix-the-woman industry’: the widespread idea that female exhaustion is an individual problem to be solved with burnout coaching and assertiveness training, while structural inequality quietly stays out of the picture. It is a mechanism the book exposes: problems are individualised when they are in facts systemic. The moederschapsboete – motherhood penalty – illustrates this starkly. A mother’s income drops by 46 percent after the birth of a child, while a father’s rises by 5 percent. Rights on paper mean little as long as the underlying structures and culture remain unchanged.
The final demand, visibility, touches on the most distinctive element of this book: its consistent attention to intersectionality. The anthology openly acknowledges that the movement in the 1970’s was predominantly white and middle-class. Women of colour, trans people and women with disabilities face a double or triple wall of discrimination, stereotyping and exclusion: ‘true equality is only achieved when we stop climbing on the backs of other women and instead straighten the ladder for everyone.' The drive to restore traditional hierarchy is also visible within digital subcultures. Building on this idea, Kamal Zeytoun adds a refreshing note, arguing that Andrew Tate is not the problem, but a symptom of a society that teaches boys to be ashamed of vulnerability and emotion.The book succeeds in bringing men into the conversation without diminishing the position of women. That range is also one of the book’s greatest strengths. The contributors come from vastly different angles: Roan van den Berg, a trans man, describes how after his transition he suddenly found himself taken seriously in meetings; Saida Derrazi writes about her mother, who felt the effects of double exclusion, but lacked the language to name it; and Eric Corton, writing from a male perspective, shows how boys are raised and the way this causes collective damage.
In terms of form, Minafest is cleverly constructed. Between the heavier essays there is room for poems, drawing and songs. These are creative spaces that keep the book accessible without diluting its urgency. The combination of personal experience, scientific research, statistics and activist calls to action make it both emotionally and intellectually powerful. Reading tips, podcasts and articles organised by theme make the anthology a springboard for anyone who wants to keep learning.
Vrouwen willen vóóruit, niet terug! is no museum piece. It is a debt collection agency, as the book itself states. And the payment deadline has passed.
'Minafest: vrouwen willen vóóruit, niet terug!' (9789021063157 - Paperback 17,50) is available in bookstore and online of the website of Uitgeverij Luitingh-Slijthof
Emma Goede is a trainee cultural scientist with a background in European Languages and Cultures. Her research focuses on, among other things, the political structures underlying discrimination.
Opmerkingen