TEGEN DE REGELS VAN ROME
- Astrid Lindenburg
- 2 uur geleden
- 7 minuten om te lezen
Jane Draycott portretteert Fulvia met voorbehoud. Alles wat er bekend is over haar is gedestilleerd uit verhalen die we kennen over de mannen, die ze ontmoet en de tijd waarin ze leeft. Ze is drie keer getrouwd geweest en twee keer weduwe geworden. Ze kreeg vijf kinderen. Drie van hen zijn met geweld om het leven gekomen. Draycott vraagt zich af of het wel terecht is om Fulvia om die reden, zoals een modern historicus kennelijk heeft gedaan, te omschrijven als ‘ambitieus maar tegelijkertijd destructief’. Ze heeft om zichzelf en haar gezin te redden dikwijls de keuze gemaakt om te strijden, in plaats van zich, zoals een vrouw in die tijd betaamde, nederig op te stellen.
Fulvia leefde, volgens Draycott, ongeveer van 80 tot 40 voor Christus. Ze is de dochter van Marcus Fulvius Bambalio en Sempronia Tuditana en is een Romeinse burger in de Romeinse republiek. Hierdoor had Fulvia wel wat rechten en leerde ze vermoedelijk lezen, schrijven, rekenen, debatteren en discussiëren. Haar eerst echtgenoot Clodius wordt tijdens een verkiezingscampagne voor consul vermoord door zijn tegenstrever Milo. Fulvia en hij hebben op dat moment een zoon en een dochter. Doordat hun zoon te jong was om pater familias te worden Fulvia over de erfenis kon beschikken, speelde een grote rol bij het snelle huwelijk van haar met Clodius’ bondgenoot Curio. Een zoon werd geboren. Curio maakt, net als Clodius, politiek carrière met een populistisch programma. Hij raakt echter verstrikt in een vete tussen Julius Caesar en Pompeius de Grote tijdens de burgeroorlog. Hij kiest voor zelfmoord om niet door hen verslagen te worden tijdens de strijd. Hij laat zich onthoofden. Fulvia hertrouwt opnieuw snel. Dit keer met Curio’s beste vriend, Antonius. Deze laat zich hiervoor scheiden van zijn vrouw. Hij is omgeven van schandalen en buitenechtelijke relaties. De meest bekende daarvan is Cleopatra VII, koningin van Egypte. Wederom wordt er spoedig een zoon geboren.
Zeker drie indrukwekkende handelingen van Fulvia bepaalden het beeld van haar als een kenau en op macht en geld beluste vrouw . Haar eerste daad was, volgens Draycott, doen alsof ze haar zelfbeheersing verliest tijdens de rouw om Clodius, nadat hij is vermoord. Ze draagt zijn lichaam door de straten en toont hem op het Forum. Hiermee zet ze zijn volgelingen aan om door de stad te trekken en op zoek te gaan naar Milo. Onder druk van al dat geweld en haar persoonlijke getuigenverklaring, gepaard met veel tranen, wordt Milo aangeklaagd en verbannen.
Ten tweede komt Fulvia met Antonius en zijn buitenechtelijke escapades in zwaar weer terecht. In het openbaar wordt ze vernederd door kwaadsprekerij van meerdere belangrijke mannen. Uit wraak (of om haar gezin te beschermen?) zet ze soldaten aan om oorlog te voeren, bijvoorbeeld door haar jonge zonen te tonen als de opvolgers van generaal Antonius.
Het meest beruchte voorval vindt plaats als in 43 voor Christus Cicero door handlangers van Antonius wordt vermoord. Zijn handen en hoofd afgehakt om ze tentoon te stellen als waarschuwing. Fulvia had een grote hekel aan Cicero al vanaf de dag dat deze Clodius had beticht van incest met zijn zus. In de jaren erna had Cicero ook nog de moordenaar van haar zoon verdedigd èn allerlei onwaarheden over haar huwelijk met Antonius rondgebazuind. De overlevering luidt dat zij, toen ze van Antonius het hoofd van Cicero kreeg aangeboden, erop spuugde en een speld uit haar kapsel door zijn tong stak. Iets dat zeer tot de verbeelding van latere kunstenaars spreekt, zoals van de schilders Francisca Maura y Montaner, De wraak van Fulvia (1888) en Pavel Sodomsky, Fulvia met het hoofd van Cicero (1898).
Rest de vraag of er nu een juist beeld van Fulvia is geschetst. Het boek geeft een mooi tijdsbeeld. Door de ogen van mannen, zeker in een patriarchaat, is een sterke vrouw al snel een heks of een kenau. Zo worden Fulvia’s daden in de loop van de geschiedenis ook weggezet. In hedendaagse drama’s over deze Romeinse periode krijgt Fulvia nauwelijks een rol van betekenis. Ze komt nog het best in beeld in Beth Cordingly’s videogame Dante’s Inferno. Ook hierin krijgt Fulvia een negatieve rol in de vierde (van negen) kringen van de hel: Hebzucht.
Was Fulvia een hebzuchtig kreng? We zullen het nooit weten; ook niet na het lezen van dit boek. Zeker is dat ze om haar gezin en zichzelf te beschermen initiatief nam en een rolmodel is geweest voor vrouwen die later, in navolging van haar daden, de moed hadden om macht op te eisen. Behalve laster in geschriften van mannen is er niets gevonden wat duidelijkheid geeft, zelfs geen Lauditio Fulviae, een grafschrift geschreven door één van haar mannen of zoons.
Het doet mij denken aan de woorden van hedendaags politicologe Liza Mügge: ‘Space invaders kampen met de meeste weerstand en moeten de meeste barrières doorbreken, maar ze effenen wel de weg voor anderen (Parool.nl, 30 maart 2019).'
'Fulvia. De vrouw die alle regels van het oude Rome schond' van Jane Draycott (9789401920209 - Paperback €29,99) is nu verkrijgbaar in de boekwinkel of direct te bestellen bij Uitgeverij Omniboek.
Astrid Lindenburg is filosofisch denker en schrijver van fictieromans. Daarnaast heeft ze korte verhalen gepubliceerd en artikelen in onderwijsvakbladen. Als feministe van het eerste uur heeft ze zich hard gemaakt voor gelijke rechten voor vrouwen: vrouwenhuizen, Feminist marches en Dolle Mina.
- ENGLISH BELOW -
Jane Draycott portrays Fulvia with caution. Everything known about her has been distilled from stories we know about the men she met and the era in which she lived. She was married three times and widowed twice. She had five children. Three of them met violent deaths. Draycott wonders whether it is fair to describe Fulvia, for that reason, as ‘ambitious yet destructive’—as a modern historian apparently has done. To save herself and her family, she often chose to fight, rather than, as befitted a woman of that era, to adopt a humble stance.
According to Draycott, Fulvia lived from around 80 to 40 BC. She was the daughter of Marcus Fulvius Bambalio and Sempronia Tuditana and was a Roman citizen in the Roman Republic. As a result, Fulvia did have certain rights and presumably learnt to read, write, do arithmetic, debate and discuss.
Her first husband, Clodius, was murdered by his rival Milo during a campaign for the consulship. At the time, Fulvia and Clodius had a son and a daughter. As their son was too young to become pater familias, Fulvia was able to dispose of the inheritance, which played a major role in her hasty marriage to Clodius’ ally Curio. A son was born. Curio, like Clodius, pursued a political career with a populist agenda. However, he became entangled in a feud between Julius Caesar and Pompey the Great during the civil war. He chose suicide rather than be defeated by them in battle. He had himself beheaded. Fulvia remarries quickly. This time to Curio’s best friend, Antony. He divorces his wife for this. He is surrounded by scandals and extramarital affairs. The most famous of these is Cleopatra VII, Queen of Egypt. Once again, a son is soon born.
At least three striking acts by Fulvia cemented her image as a shrew and a woman hungry for power and money. Her first act, according to Draycott, was to feign a loss of self-control whilst mourning Clodius after his murder. She carries his body through the streets and displays him in the Forum. In doing so, she incites his followers to march through the city in search of Milo. Under pressure from all that violence and her personal testimony, accompanied by copious tears, Milo is charged and banished.
Secondly, Fulvia finds herself in serious trouble over Antony and his extramarital escapades. In public, she is humiliated by the slander of several prominent men. In revenge (or to protect her family?), she incites soldiers to wage war, for example by presenting her young sons as the successors to General Antony.
The most notorious incident occurs in 43 BC when Cicero is murdered by Antony’s henchmen. His hands and head are severed to be displayed as a warning. Fulvia had detested Cicero ever since the day he had accused Clodius of incest with his sister. In the years that followed, Cicero had also defended her son’s murderer and spread all manner of falsehoods about her marriage to Antony. Tradition has it that when Antony presented her with Cicero’s head, she spat on it and thrust a pin from her hair through his tongue. This is a scene that has greatly captured the imagination of later artists, such as the painters Francisca Maura y Montaner, Fulvia’s Revenge (1888) and Pavel Sodomsky, Fulvia with the Head of Cicero (1898).
The question remains as to whether an accurate portrait of Fulvia has been painted. The book provides a fine snapshot of the era. Through the eyes of men, certainly in a patriarchal society, a strong woman is all too easily dismissed as a witch or a shrew. Thus, Fulvia’s deeds have also been dismissed in this way throughout history. In contemporary dramas set in this Roman period, Fulvia is rarely given a role of any significance. She is best portrayed in Beth Cordingly’s video game Dante’s Inferno. Here too, Fulvia is given a negative role in the fourth (of nine) circles of hell: Greed.
Was Fulvia a greedy shrew? We shall never know; not even after reading this book. What is certain is that, to protect her family and herself, she took the initiative and served as a role model for women who later, following in her footsteps, had the courage to claim power. Apart from slander in writings by men, nothing has been found to shed light on the matter, not even a Lauditio Fulviae, an epitaph written by one of her husbands or sons. It reminds me of the words of contemporary political scientist Liza Mügge: ‘Space invaders face the most resistance and have to break through the most barriers, but they do pave the way for others’ (Parool.nl, 30 March 2019).
'Fulvia. De vrouw die alle regels van het oude Rome schond' by Jane Draycott (9789401920209 - Paperback €29,99) is now available in bookstores or via its publisher Uitgeverij Omniboek.
Astrid Lindenburg is a philosophical thinker and writer of fiction novels. She has also published short stories and articles in educational journals. As a feminist from the very beginning, she has championed equal rights for women: women’s shelters, Feminist marches and Dolle Mina.
Opmerkingen