HET RECHT OP ONSCHULD
- Jasmijn Groot
- 18 apr 2023
- 8 minuten om te lezen
Brooke Shields was in de jaren 80 één van Amerika’s grootste iconen. Als fotomodel, kindster en actrice was ze jarenlang overal te zien, op bilboards en televisieschermen tot in bioscopen en op tijdschrift covers. De documentaire Brooke Shields: Pretty Baby laat in detail zien, waar Shields zelf al meerdere keren naar gehint heeft: dat het niet alleen maar goud was wat er blonk. In 140 minuten, verdeeld over twee afleveringen, probeert Shields enerzijds het verhaal achter haar carrière te vertellen, waarbij de rode draad voornamelijk is dat zij als kind slachtoffer was van een alcoholistische moeder, een perverse entertainmentindustrie en algemene misogynie. Anderzijds poogt ze met een aantal experts haar verhaal binnen de tijdlijn van het Amerikaanse feminisme en antifeminisme te plaatsen. In het eerste doeleinde slaagt ze heel goed. De tweede geeft weinig ruimte voor nuance en laat de kijker achter met veel vragen, wat niet helemaal de bedoeling van de betrokkenen lijkt te zijn geweest.
Zolang als ze zich kan herinneren, was Brooke Shields aan het werk. Gemanaged door haar moeder Teri, struinde een kleine Brooke fotoshoot na fotoshoot af, bouwde ze een indrukwekkend portfolio op, en betaalde de huur van het huis waar ze met haar moeder woonde. Het succes dat ze had opgebouwd met haar alom aanbeden uiterlijk, leek zich alleen maar verder uit te breiden met de overstap naar het zilveren scherm. Maar tijdens haar tienerjaren kwamen er een aantal acteerrollen voorbij, die destijds al voor controverse zorgden, en die bij zowel de actrice zelf als bij mediawetenschappers en feministen een vreemde nasmaak hebben achterlaten.
Brooke Shields is waarschijnlijk het bekendst om haar werk in de films Pretty Baby (1978) en Blue Lagoon (1980), waarin ze als jonge tiener sterk geseksualiseerde rollen vertolkte. In dezelfde periode was ze ook het gezicht van een Calvin Kleine campagne, waarin ze, samen met een aantal andere jonge tienermodellen, wel heel verleidelijke poses moest aannemen. Shields, haar familie en vrienden, en een aantal experts, plaatsen de hoogtijdagen van Brookes media-aanwezigheid tussen de algemene ontwikkelingen die de Verenigde Staten destijds doormaakten. De boodschap van deseksualisering van vrouwen uit feministische hoek in de jaren 60 en 70, werd toen steeds vaker tegengewerkt door de Amerikaanse media. Zoals één van de sprekende experts het treffend zegt, was hun respons: “You’re not going to be traditionally feminine? We will replace you with little girls.” Het begin van de jaren 80 zag mede daardoor een nieuwe conservatieve wind waaien door het Amerikaanse landschap, die de seksualisering van jonge meiden gelijkstelde aan zeer toegankelijke soft porno in het straatbeeld.
Het verhaal van Brooke Shields laat zien dat er op dat moment serieuze mankementen bestonden binnen de Amerikaanse maatschappij, de entertainmentwereld en Brookes eigen omgeving. Brooke snapte bovenal niets van de seksualiteit die ze moest uitbeelden als kindactrice door haar relatie met haar moeder Teri. Zij was een onvoorspelbare alcoholiste, die de indruk had een bezitterige macht over haar dochter uit te kunnen oefenen. Als Brooke ook maar enigszins zelfstandig zou worden, dan bedreigde dat de controle die Teri op haar uitoefende. Tegelijkertijd werd er op filmsets weinig tot geen rekening gehouden met de jonge leeftijd de kindster door de mannelijke regisseurs, wat bij Shields behoorlijk nare gevoelens heeft achtergelaten. Daarnaast werd Brooke het slachtoffer van verkrachting, exploitatie en het uitlekken van foto’s waarin ze naakt poseerde – en, hallo, slechts 9 jaar oud was! Justitie zette haar juridisch buitenspel, om dezelfde reden waardoor Pamela Anderson jaren later niks meer te zeggen zou hebben over de verspreiding van een video die uit haar huis was gestolen: Brooke Shields was actrice en model, die in meerdere expliciete films had gespeeld, en die er om die reden geen enkele moeite mee zou kunnen hebben dat de foto’s verder zouden worden verspreid.
Een aantal mijlpalen in haar leven maakten het voor Brooke alleen maar duidelijker dat zij voor de filmindustrie niets anders meer kon representeren dan een geseksualiseerd wezen. Dat ze minder in trek was, omdat ze ook intelligent was, merkte ze toen ze naar de universiteit ging en haar carrière begon te haperen. En toen ze als volwassene vertelde over haar ervaring over postnatale depressie, werd ze door het slijk gehaald door Tom Cruise, die vond dat hij zelf veel beter wist waar zij het over had – waar hij uiteindelijk zijn excuses voor heeft aangeboden.
Iedereen in de documentaire lijkt een zeer Amerikaanse houding in te nemen wat betreft de seksualisering van jonge meiden: het kan alleen maar schadelijk zijn, dus het zou niet mogen. Maar daardoor blijf ik als kijker wel achter met een aantal vragen. Sinds het wereldwijde #MeToo schandaal, nemen steeds meer filmmakers de veiligheid van hun werknemers uiterst serieus. Een heel goed voorbeeld is de Netflix hitserie Bridgerton, waar een intimiteitsspecialist aan meewerkte om seksscènes zo veilig mogelijk uit te kunnen voeren. Met zulke veiligheidsmaatregelen in touw, mogen we dan nog steeds niet de ontluikende seksualiteit van jonge vrouwen in beeld brengen? Zelfs niet met de bedoeling om te wringen bij het filmkijkende publiek, of om hen aan het nadenken te zetten, zoals juist de bedoeling was met een film als Pretty Baby? En hoe zit het met representatie? Er heerst nog steeds een ontzettend taboe op vrouwelijke seksualiteit, zeker op die van jonge vrouwen. Komt dat dan niet deels door de backlash tegen Brookes films? En zou een betere vertegenwoordiging van sterke vrouwelijke tienerpersonages die hun seksualiteit met bewustzijn ontdekken juist niet bevorderlijk zijn voor jonge meisjes? Bovendien, hoe zit het met de objectificatie van mannen? Moeten we daar dan ook maar meteen pertinent mee stoppen?
Het zijn allemaal heel valide vragen, waarvan ik met zekerheid durf te stellen dat de makers ze niet bij haar kijkers wilde achterlaten.
'Brooke Shields: Pretty Baby' is nu te zien op Disney+.
Jasmijn Groot is genderhistorica. Ze publiceert artikelen voor onder andere Opzij en Winq en stelt haar expertise ter beschikking aan verschillende multimedia. Jasmijn studeerde Geschiedenis en Oudheidkunde aan de Universiteit van Amsterdam en de Vrije Universiteit.
- ENGLISH BELOW -
Brooke Shields was one of America’s biggest icons in the 1980s. As a model, child star, and actress, she was everywhere for years—on billboards, television screens, in cinemas, and on magazine covers. The documentary Brooke Shields: Pretty Baby shows in detail what Shields herself has hinted at multiple times: that not everything that glittered was gold. In 140 minutes, divided into two episodes, Shields attempts on the one hand to tell the story behind her career, with the central thread being that as a child she was a victim of an alcoholic mother, a perverse entertainment industry, and widespread misogyny. On the other hand, together with several experts, she tries to place her story within the timeline of American feminism and antifeminism. She succeeds very well in the first aim. The second leaves little room for nuance and leaves the viewer with many questions—likely not what those involved intended.
As long as she can remember, Brooke Shields was working. Managed by her mother Teri, a young Brooke moved from one photoshoot to another, built an impressive portfolio, and paid the rent for the house she shared with her mother. The success she achieved with her widely admired appearance only seemed to grow with her transition to the silver screen. But during her teenage years, she took on several acting roles that already caused controversy at the time and have since left a bitter aftertaste for both the actress herself and media scholars and feminists.
Brooke Shields is probably best known for her roles in Pretty Baby (1978) and The Blue Lagoon (1980), in which she portrayed highly sexualized characters as a young teenager. During the same period, she was also the face of a Calvin Klein campaign, in which she—alongside other young teenage models—was required to strike very suggestive poses. Shields, her family and friends, and several experts place the peak of her media presence within the broader developments taking place in the United States at the time. The feminist push for the desexualization of women in the 1960s and 70s was increasingly countered by American media. As one of the experts aptly puts it, their response was: “You’re not going to be traditionally feminine? We will replace you with little girls.” The early 1980s, partly as a result, saw a new conservative wave sweep across the United States, equating the sexualization of young girls with highly accessible soft pornography in the public sphere.
Brooke Shields’ story reveals serious flaws in American society, the entertainment industry, and her own immediate environment at the time. Above all, Brooke did not understand the sexuality she was required to portray as a child actress, largely due to her relationship with her mother Teri. Teri was an unpredictable alcoholic who seemed to believe she had possessive control over her daughter. Any sign of independence from Brooke threatened that control. At the same time, male directors on film sets took little to no account of the young star’s age, which left Shields with deeply troubling experiences. She also became a victim of rape, exploitation, and the leaking of photographs in which she posed nude—at just nine years old. The justice system sidelined her legally for the same reason Pamela Anderson would years later lose control over the distribution of a stolen private video: Brooke Shields was an actress and model who had appeared in multiple explicit films, and therefore, it was assumed she would not object to the further spread of such material.
Several milestones in her life only reinforced for Brooke that, in the eyes of the film industry, she represented nothing more than a sexualized being. She realized she was less in demand partly because of her intelligence when she went to university and her career began to stall. Later, when she spoke openly about her experience with postpartum depression as an adult, she was publicly criticized by Tom Cruise, who claimed to know better what she was going through—though he eventually apologized.
Everyone in the documentary seems to adopt a distinctly American stance on the sexualization of young girls: it can only be harmful, and therefore should not exist. Yet as a viewer, this leaves me with several questions. Since the global #MeToo movement, more and more filmmakers have taken the safety of their workers extremely seriously. A good example is the Netflix hit series Bridgerton, which employed an intimacy coordinator to ensure sex scenes were carried out as safely as possible. With such safeguards in place, are we still not allowed to depict the emerging sexuality of young women? Not even with the intention of unsettling audiences or provoking thought, as was the aim of a film like Pretty Baby? And what about representation? There is still a significant taboo surrounding female sexuality, especially that of young women. Could that, at least in part, be a result of the backlash against Brooke’s films? And might better representation of strong teenage female characters—who consciously explore their sexuality—actually benefit young girls? Moreover, what about the objectification of men? Should that also be stopped altogether?
These are all very valid questions—questions I am fairly certain the filmmakers did not intend to leave unanswered.
'Brooke Shields: Pretty Baby' is now available on Disney+.
Jasmijn Groot is a gender historian. She publishes articles for, among others, Opzij and Winq, and offers her expertise to various multimedia platforms. Jasmijn studied History and Classical Studies at the University of Amsterdam and the VU University.
Opmerkingen