POORT NAAR DE OPENBARE RUIMTE
- Aurélie Lemmens
- 2 dagen geleden
- 11 minuten om te lezen
‘Lock up your libraries if you like; but there is no gate, no lock, no bolt that you can set upon the freedom of my mind.’ Deze uitspraak van Virginia Woolf laat zien dat vrouwen ondanks de fysieke en sociale barrières bleven nadenken, leren en schrijven. In vroegmodern Europa was dit onderwerp van een langdurig debat over de aard, de capaciteiten en de ‘gepaste’ maatschappelijke rol van vrouwen, bekend in de geschiedschrijving als de querelle des femmes (de vrouwenkwestie). Na een korte samenvatting van de essentie en oorsprong van de querelle, belicht dit artikel een belangrijke mijlpaal in het debat: de officiële toetreding van vrouwen tot de academische wereld, een verwezenlijking die samenviel met de opkomst van een nieuwe intellectuele scène tijdens de Eeuw van de Rede.
La querelle des femmes (1400-1800)
Wat bedoelen historici precies wanneer ze de term querelle des femmes gebruiken? In de geschiedschrijving verwijst de uitdrukking querelle des femmes naar een intellectueel debat dat door mannelijke en vrouwelijke geleerden gevoerd werd in het vroegmoderne Europa, voornamelijk in Frankrijk en Italië. Het doel van dit debat was om tot een beter begrip te komen van de aard van vrouwen, zodat hun ‘geschikte’ plaats in de samenleving ten opzichte van mannen kon worden bepaald. De querelle kreeg initieel vorm als een literair genre en leidde tot een groot aantal teksten die zich richtten op het beoordelen van de intrinsieke kwaliteiten van vrouwen, hun deugden en hun capaciteiten om te studeren, te schrijven en te regeren.
Zoals elk debat bestond ook deze eeuwenlange querelle uit een kamp van tegenstanders en een kamp van voorstanders die literaire aanvallen en tegenaanvallen uitvoerden. De tegenstanders hingen denigrerende stereotypen aan om traditionele normen te behouden en de voorstanders vochten deze conventies aan om de omstandigheden van vrouwen te verbeteren. Zo ontvouwde het debat zich oorspronkelijk aan het begin van de vijftiende eeuw, met Le Livre de la Cité des Dames (ca. 1405) van Christine de Pizan (1365-1431), een proto-feministisch antwoord op de bijdrage van Jean de Meun aan Le Roman de la Rose (ca. 1401).
De Eeuw van de Rede (1685-1798): een nieuwe intellectuele scène
De querelle laaide herhaaldelijk op. De specifieke nadruk die het debat kreeg werd onvermijdelijk mede gevormd door andere ontwikkelingen in de samenleving. Een periode waarin de querelle zo’n nieuwe nadruk kreeg was bijvoorbeeld de Verlichting. Dat was een cultureel-filosofische en intellectuele stroming in Europa die ernaar streefde om ideeën gebaseerd op traditie en religie geleidelijk te vervangen door ideeën gebaseerd op rede en wetenschap.
Deze nieuwe ideeën ontstonden in de verschillende kenniscentra die voor het grote publiek toegankelijk waren, zoals salons, koffiehuizen of academies.. Dit alles leidde tot een meer gevarieerde en meer toegankelijke intellectuele scène. Vragen over ‘vrouwen’ zouden dan ook juist betrekking hebben op hun plaats en hun rol in dit nieuwe intellectuele landschap: in hoeverre konden vrouwen deelnemen aan het discours van de Verlichting, en zouden ze dat eigenlijk wel moeten doen?
Natuurlijk bracht de nieuwe intellectuele scène van de Verlichting een verscheidenheid aan rollen en kansen met zich mee. Ook vrouwen zouden van deze nieuwe mogelijkheden gebruik maken. Een rol die steeds belangrijker en populairder werd voor vrouwen was bijvoorbeeld die van salonnière. Dat was de rol waarbij (boven-middenklasse en aristocratische) vrouwen intellectuelen en kunstenaars bij hen thuis uitnodigden om nieuwe ideeën op het gebied van filosofie, literatuur en wetenschappen te bespreken. Tegelijkertijd werden vrouwen nog steeds met restricties geconfronteerd. Zo mochten vrouwen, of ze nu salonnières waren of niet, geen lid worden van formele instellingen zoals academies of universiteiten.
Je vraagt je misschien af waarom de rol van salonnière wel geschikt werd geacht voor vrouwen, maar die van academica of universiteitsstudente niet. Dat komt omdat salonnières hun gasten thuis ontvingen. Traditioneel werd de private sfeer dan ook beschouwd als de ‘geschikte’ plaats van de vrouw in plaats van de openbare sfeer waarin academici zich begaven. De salonnières vormden dus geen directe bedreiging voor de grens tussen deze twee sferen waardoor de traditionele perceptie van de samenleving intact bleef.
L’Accademia dell’Arcadia: de officiële toetreding van vrouwen tot de academische wereld
Aan het begin van de achttiende eeuw vond er wel een plotselinge verstoring plaats in de gebruikelijke sociale orde van het vroegmoderne Italië – vrouwen thuis, mannen actief in de wereld – toen de Arcadia Academie in Rome niet alleen mannen, maar ook vrouwen begon te rekruteren, op te leiden en te promoten tot erkende academici. Tegenwoordig wordt deze ‘verstoring’ beschouwd als de eerste officiële intrede van vrouwen in de academische wereld.
Vanaf de oprichting in 1690 was de literaire Arcadia Academie een hervormingsgezinde instelling. De academie werd ingesteld om de Italiaanse barokstijl uit de zeventiende eeuw volledig te transformeren. Arcadia wilde dat bereiken door de literaire focus te vervangen door een neoklassieke stijl. Al snel werd echter duidelijk dat dat niet voldoende was. Als Arcadia deze drastische literaire hervorming tot stand wilde brengen, moest het zich neerleggen bij één bepaalde ontwikkeling en daarop inspelen met een passende strategie.
Deze ontwikkeling had te maken met vrouwen. In de afgelopen eeuw waren vrouwen nauw verbonden geraakt met de barokstijl. Vrouwen waren een belangrijke inspiratiebron, erkende schrijfsters en enthousiaste lezers van barokliteratuur. Daarom veranderde Arcadia slechts tien jaar na de oprichting strategisch zijn statuten: vrouwen zouden nu uitgenodigd worden om lid te worden van een formele academie waar ze, op gelijke voet met hun mannelijke collega’s, konden bijdragen aan belangrijke veranderingen in de literaire wereld. Met dit baanbrekend initiatief hoopte Arcadia een zo groot mogelijke hervorming van de huidige literaire smaak teweeg te brengen.
De statutenwijziging van Arcadia in 1700 betekende een uitgelezen en voorheen ondenkbare kans voor vrouwen met interesse in kennis en literatuur. In de eerste drie decennia van de achttiende eeuw werden, volgens het onderzoek van kunsthistorica Susan Dixon, minstens vierenzeventig vrouwen lid van de Arcadia Academie. Deze groep vertegenwoordigt iets minder dan drie procent van het totale aantal toelatingen in deze periode. Dit is een hoog aantal aangezien vrouwen voorheen helemaal niet tot academies werden toegelaten als officiële leden.
Maar hoe heeft dit vroeg achttiende-eeuwse beleid van Arcadia dan juist het verdere verloop van de querelle des femmes hervormd? In de achttiende eeuw zouden Italiaanse academies – waarvan er talrijke bestonden – al snel de meest populaire plek worden voor debatten over het onderwijs aan vrouwen en hun plaats in de openbare sfeer. Tegelijkertijd kwamen vrouwen naar voren als actieve deelnemers en zelfs als aanvoerders van deze fysieke academische discussies. Zowel de opkomst van de querelle in de vorm van academische debatten – in plaats van strikt literaire werken – als de actieve deelname van academici zijn terug te voeren op de Arcadia Academie, een instelling die de basis legde voor de meer zichtbare rol van vrouwen in de academische gemeenschap in de decennia en eeuwen die volgden.
Een gelijkwaardig deel van het verleden
Feministisch icoon Gloria Steinem stelde ooit: ‘[W]omen have always been an equal part of the past. We just haven’t been a part of history’. Het is belangrijk te beseffen dat de formele instellingen van de renaissance en de barok ook werden bezocht, beïnvloed en deels vormgegeven door vrouwen, zoals blijkt uit feministisch herstelonderzoek. In deze periodes namen vrouwen echter onofficieel deel vanachter de schermen. Hierdoor is het erg moeilijk of soms vrijwel onmogelijk om deze vrouwen te identificeren en op te nemen in de geschiedschrijving, wat ons de indruk nalaat dat ze er helemaal geen onderdeel van uitgemaakt hebben.
De grote innovatie van de Arcadia Academie ligt in de officiële toelating van vrouwen en hun baanbrekende belofte van gelijkheid tussen de seksen, waardoor de namen van vrouwen ook verschenen in documenten die bedoeld waren om bewaard te worden, zoals ledenlijsten en institutionele publicaties. Hoewel de theorie in de praktijk niet altijd consequent werd toegepast, markeerde het beleid van Arcadia daadwerkelijk een fundamentele verschuiving ten opzichte van de onofficiële en inferieure rollen die vrouwen voorheen vervulde in de publieke sfeer. De Arcadia Academie was het eerste instituut dat vrouwen openlijk verwelkomde in de academische gemeenschap – een wereld die vrouwen van meet af aan mede hebben vormgegeven, ook al heeft de geschiedschrijving hun aanwezigheid niet altijd als zodanig vastgelegd.
Bronnen:
Dixon, S.M. (2006). Between the Real and the Ideal: The Accademia Degli Arcadi and Its Garden in Eighteenth-century Rome. University of Delaware Press.
Everson J.E., & Sampson L. (2016). ‘Introduction.’ In: J.E. Everson, D.V. Reidy & L. Sampson (Reds.), The Italian Academies 1525-1700. Networks of Culture, Innovation and Dissent. Taylor & Francis.
Findlen, P., & Messbarger, R. (Reds.). (2005). The Contest for Knowledge. Debates over women’s learning in Eighteenth-Century Italy. The University of Chicago Press.
Graziosi, E. (2009). ‘Revisiting Arcadia: Women and Academies in Eighteenth-Century Italy’. In: W. Wassyng Roworth & C. M. Sama (Reds.), Italy’s Eighteenth Century. Gender and Culture in the Age of the Grand Tour (pp. 103-124). Stanford University Press.
Horn Melton, J. Van (2001). The Rise of the Public in Enlightenment Europe. Cambridge University Press.
Hunt, M. (2010). Women in Eighteenth-Century Europe. Pearson Education Limited.
Kelly, J. (Autumn 1982). ‘Early Feminist Theory and the “Querelle des Femmes,” 1400-1789’. Signs: Journal of Women in Culture and Society 8 (1), pp. 4-28.
Aurélie Lemmens is als FWO-aspirant werkzaam binnen de onderzoeksgroep Franse, Italiaanse en Spaanse literatuur van de KU Leuven. Eerder behaalde ze masters in de Westerse Literatuur, Literatuurwetenschappen en Geschiedenis, waarbij ze zich richtte op de rol van vrouwen in het academische landschap van de Italiaanse Verlichting.
- ENGLISH BELOW -
"Lock up your libraries if you like; but there is no gate, no lock, no bolt that you can set upon the freedom of my mind.’"Virginia Woolf’s declaration speaks to a long history of women thinking, learning and writing despite the (physical and societal) barriers placed before them. In Early Modern Europe, this line of thought even served as the main topic of a long-running debate about the nature, capabilities and ‘proper’ social role of women, known in historiography as the querelle des femmes. After providing a brief recapitulation of the essence and origin of the querelle, this article will shed light on an important milestone in the debate: women’s official entrance into the academic world, a major achievement that coincides with the emergence of a new intellectual scene during the Age of Enlightenment.
La querelle des femmes (1400s-1800s): A brief recapitulation
What exactly do scholars mean when they use the term querelle des femmes? Well, in historiography, the phrase querelle des femmes, or ‘the woman question’, refers to an intellectual debate waged by men and women of letters in Early Modern Europe, mainly in France and Italy. The central topic of this debate was, as you can surely guess, women. The aim of this debate, then, was to come to an understanding of the nature of women, so that their ‘proper’ place in society, relative to men, could be determined. Initially taking shape as a literary genre, the querelle gave rise to a large body of texts that focused on assessing women’s inherent qualities, their virtues and their capabilities for studying, writing and governing.
Like any debate, the centuries-long querelle was made up of a camp of opponents and a camp of defenders who carried out (literary) attacks and counterattacks – those who promoted derogatory stereotypes to preserve traditional norms and those who challenged these long-standing conventions to improve women’s conditions. This is how the debate originally unfolded after the turn of the fifteenth century, with Christine de Pizan’s (1365-1431) Le Livre de la Cité des Dames (c. 1405), a protofeminist response to Jean de Meun’s contribution to Le Roman de la Rose (c. 1401).
The Age of Enlightenment (1685-1798): A new intellectual scene
Over the following centuries, the querelle reoccurred repeatedly, and its particular emphasis was inevitably shaped and altered by other developments in society. A catalyst for such a shift was, for example, the Age of Enlightenment, a period in which ideas based on tradition and religion were gradually replaced with ideas based on reason and science.
These fresh ideas emerged in the various centres of learning that were opened to the wider public – salons, coffee houses, academies and so on. All this gave rise to a more varied and more accessible intellectual scene. Questions regarding ‘women’, then, would concern their very place in this new intellectual landscape: to what extent could – and should – women participate in Enlightenment discourse?
Of course, the Enlightenment’s new intellectual scene came with a variety of roles and opportunities. Women, too, would take advantage of these new possibilities. An increasingly important and popular part played by women was, for instance, that of the salonnière: the practice by which (upper-middle class and aristocratic) women invited intellectuals and artists to their homes to discuss new ideas in philosophy, literature and the sciences. At the same time, women still faced restrictions. For example, whether they were salonnières or not, women were not allowed to become members of formal institutions such as academies or universities.
Why, you might wonder, was the role of salonnière considered appropriate for women, but not that of an academic or a university student? Well, a key difference lies in the conceptual divisions of life, known as the ‘private sphere’ and the ‘public sphere’. Being a salonnière was a private – or domestic – role as women entertained their guests in their own homes, traditionally considered their ‘proper’ place. The dividing line between the private and public sphere – and, thus, the traditional perception of society – was not immediately endangered by the salonnières.
L’Accademia dell’Arcadia: Women’s official entrance to the academic world
At the turn of the eighteenth century, a sudden disruption would occur in Europe’s customary social order – women at home, men out in the world – when Rome’s Arcadia Academy began to recruit, train and sponsor not only men, but also women as licensed academics. Today, this ‘disruption’ is considered as women’s first official entrance into the academic world.
From its very foundation in 1690, the literary Arcadia Academy was a reform-minded institution. The academy was established to completely transform Italy’s seventeenth-century Baroque style, a goal that Arcadia intended to achieve by replacing the current literary focus with the development of a neoclassical style. Yet, it soon became clear that simply promoting a new focus would not suffice. If Arcadia wanted to bring about this drastic literary reform, they had to come to terms with one particular development, and strategise accordingly.
This development, as you have surely guessed, had to do with women. Over the past century, women had become an important source of inspiration, recognised writers and avid readers of Baroque literature. Thus, only ten years after its foundation, Arcadia strategically changed its constitution: women would now be invited to join a formal academy where, on an equal footing with their male counterparts, they could contribute to important changes in the literary world. With this groundbreaking initiative, Arcadia hoped to bring about the greatest possible reform of the current literary taste.
Arcadia’s constitutional change marked an opportune and previously inconceivable opportunity for women with an interest in learning and literature. In the first three decades of the eighteenth century, as researched by art historian Susan Dixon, at least seventy-four women became members of the Arcadia Academy. This group accounts for slightly less than three per cent of the total admissions in this period, a high number considering that women were previously not allowed to become official members of academies at all.
How did this early eighteenth-century policy of the Arcadia Academy shape the further course of the querelle des femmes? Well, in the further course of the eighteenth century, Italian academies – of which there were many – would soon become the most popular venue for debating women’s education and place in public life. At the same time, women – who, in the century in question, would increasingly be accepted as official members of academies – emerged as active participants and even leaders of these physical, academic discussions. Both the rise of the querelle in the form of academic debates – rather than strictly literary works – and the active participation of female academics can be traced back to the Arcadia Academy, the institution that effectively laid the foundation for the more visible role of women in the academic community in the decades and centuries that followed.
Conclusion: An equal part of the past
Feminist icon Gloria Steinem once proclaimed that "[w]omen have always been an equal part of the past. We just haven’t been a part of history." I refer to this statement because I find it important to realise that the formal institutions of the Renaissance and Baroque were also frequented, influenced – and, in part, shaped – by women, as has been shown by feminist recovery research. During these time periods, however, women participated unofficially, from behind the scenes, making it terribly difficult – if not, in certain cases, virtually impossible – to identify these women and include them in historiography, giving us the impression that they were never really there to begin with.
The great innovation of the Arcadia Academy lies in their official inclusion of women and their unprecedented promise of equality between the sexes, which ensured that women’s names appeared in documents that were meant to be preserved, such as membership lists and institutional publications. Though theory was not always consistently applied in practice, Arcadia’s policy truly marked a fundamental shift away from the unofficial and inferior roles women had long occupied in the public sphere. The Arcadia Academy was the first institute to welcome women openly into the academic community – a world that women have always helped to shape, even if historiography has not consistently recorded their presence as such.
Sources:
Dixon, S.M. (2006). Between the Real and the Ideal: The Accademia Degli Arcadi and Its Garden in Eighteenth-century Rome. University of Delaware Press.
Everson J.E., & Sampson L. (2016). ‘Introduction.’ In: J.E. Everson, D.V. Reidy & L. Sampson (Reds.), The Italian Academies 1525-1700. Networks of Culture, Innovation and Dissent. Taylor & Francis.
Findlen, P., & Messbarger, R. (Reds.). (2005). The Contest for Knowledge. Debates over women’s learning in Eighteenth-Century Italy. The University of Chicago Press.
Graziosi, E. (2009). ‘Revisiting Arcadia: Women and Academies in Eighteenth-Century Italy’. In: W. Wassyng Roworth & C. M. Sama (Reds.), Italy’s Eighteenth Century. Gender and Culture in the Age of the Grand Tour (pp. 103-124). Stanford University Press.
Horn Melton, J. Van (2001). The Rise of the Public in Enlightenment Europe. Cambridge University Press.
Hunt, M. (2010). Women in Eighteenth-Century Europe. Pearson Education Limited.
Kelly, J. (Autumn 1982). ‘Early Feminist Theory and the “Querelle des Femmes,” 1400-1789’. Signs: Journal of Women in Culture and Society 8 (1), pp. 4-28.
Aurélie Lemmens is an FWO fellow at the research group French, Italian and Spanish Literature at KU Leuven. Previously, she obtained MAs in Western Literature, Literary Studies and History. For her MA theses, Aurélie focused particularly on the role of women within the academic landscape of the Italian Enlightenment.
Opmerkingen