AANTEKENINGEN UIT HET PATRIARCHAAT

In haar verzameling essays neemt Eva Hofman in Man neemt vrouw je als lezer mee langs een ingedikte historie van de vrouwenbeweging vanaf hoe vrouwen op barricaden klommen voor vrouwenrechten in de 19^e eeuw tot het heden. Ze laat hiervoor theorieën van vooraanstaande feministische filosofen en schrijvers als Susan Sontag (1933 – 2024) en Susan Faludi  voorbij komen om dit tot slot te verbinden met hedendaagse influencers en Artificiële Intelligentie (AI). Hofman voegt op originele wijze een nieuwe terugval, een zogenaamde backlash, toe na de emancipatiegolf rondom de MeToo-beweging. In navolging van Faludi gaat Eva uit van vier grote revoluties. De drie andere zijn: midden negentiende eeuw de strijd voor vrouwenrechten, in de twintigste eeuw tijdens de Tweede Wereldoorlog en in begin jaren zeventig. Die hedendaagse backlash is ontstaan door de invloed van social media en AI.  

Hoe optimistisch de feministen in de jaren zeventig van de vorige eeuw ook denken dat het Westerse patriarchaat ten einde is, des te harder komt de klap aan dat door technologie het concept van ‘de echte man’ tot een terugval leidt. Eva schrijft dat leven in een patriarchaat voor niemand leuk is, ook niet voor mannen, omdat er immers altijd sprake is van een hiërarchie. Dat betekent voor een man dat hij zich in die pikorde dominant moet opstellen, niet alleen ten opzichte van vrouwen, maar ook tegenover mannen die fysiek zwakker, armer en/of onaantrekkelijker zijn. Door het verheerlijken van ‘de echte man’ is er is geen plaats voor ‘softe’ feministische mannen; die moeten worden vernederd. Net als sterke vrouwen. 

Eva Hofman. Foto: Daan Bothof ©

De macht is voor de man die rijk is en die een knappe onderdanige vrouw heeft, die geen homo is en zeker geen vrouw. Dit beeld wordt via verschillende social media-kanalen verspreid en is bepalend voor hoe jonge mannen, puberjongens, naar zichzelf en anderen kijken. Het vrouwbeeld wordt aan de hand van deze beelden gevormd. Voeg daar nog het idee aan toe van influencers en vrouwenhaters als Andrew Tate, die beweert dat mannen niet op kunnen tegen de standaard van feministische vrouwen waaraan een man moet voldoen. Hun verhalen gaan over de manosphere, gericht op de drie f’s: females, fitness en finance. Het zou de schuld zijn van het feminisme, Black Lives Matter, #MeToo, regenboogvlaggen en alles wat woke is, dat tienerjongens worden achtergesteld. Zij zijn het slachtoffer van doorgeschoten emancipatie. Iedereen, non-binair, obees, queer, neurodivers of wat dan ook, mag er tegenwoordig zijn, behalve slungelige en spichtige jongens. Vrouwen, zo beweren zij, vallen maar op 20% van de mannen en niet op de andere 80%. De 80% waartoe dus die jongensachtige jongens behoren en waarvoor geldt: wie geen vriendinnetje vindt, is een loser. Terecht verwijst Eva hier naar de adembenemende miniserie Adolescence , waarin dit op een ijzingwekkende manier wordt duidelijk gemaakt. 

Een ander aspect dat in de recente backlash doorwerkt zijn de ideeën van vrouwen vanuit de nieuwrechtse hoek. In navolging van Andrea Dworkin (1946 – 2005), feministisch schrijver die vooral over geweld tegen vrouwen heeft gepubliceerd,  noemt Hofman deze vrouwen Right Wing Women. Hun conservatieve oogpunt showt, net als bij het mannelijke oogpunt, een verlangen naar het verleden van de vijftiger jaren. Vrouwen hebben na de verspreiding van de anticonceptiepil halverwege de jaren zestig en het gedogen van abortus seksuele vrijheid veroverd. Op social media worden die verworven vrijheden weer ingeperkt. Het anti-abortus-sentiment groeit. De rechtse vrouwen, tradwives, ‘prediken’ op internet het beeld van de monogame echtgenote. Versterkt door schoonheidsidealen wordt er een beeld verspreid van een, al dan niet door botox geholpen, knappe vrouw, die meerdere kinderen baart en stopt met werken om voor de kinderen te zorgen. De ideaalbeelden van de echte man, de echte vrouw en het echte (traditionele) gezin worden verder verbreid door met filters en AI geconstrueerde beelden, features (terugkerende inhoud) en memes (grappige plaatjes of teksten) te werken. Hierdoor worden de voorkeuren van mensen beïnvloed. Hofman vraagt zich, volgens mij heel terecht, af of keuzes als ‘wie wil ik zijn?’ ‘wil ik kinderen of een glanscarrière?’ of ‘wat is mijn politieke voorkeur’ nog wel eigen keuzes zijn of dat ze door informatietechnologie bepaald worden. 

Gelukkig geeft Eva Hofman tenslotte nog hoop mee. Ze verdiept zich in de vraag hoe het terugwinnen van de toekomst eruit zou moeten zien. Daar kan ze geen beelden vinden. Ze vindt geen representatie van moederschap zonder haar identiteit, werk en onafhankelijkheid op te moeten geven  en ook niet van een totaal ongebonden ‘ik’. Voorzichtig optimistisch constateert ze dat zich een wassende nieuwe feministisch golf aftekent. Bijvoorbeeld het opleven van de Dolle Mina-beweging. Het terugpakken van ruimte in het patriarchaat in de toekomst zou er volgens Eva één moeten zijn in de richting van gedeelde zorg die verdergaat dan in het kerngezin. Ze schrijft daarover: ‘Van die nieuwe golf is geen plaatje te genereren of blauwdruk te maken, omdat die onbekend terrein moet verkennen.’  Werkelijke samenwerking, waarbij eenieder, man, vrouw, non-binair, queer, trans of wie dan ook, autonomie behoudt. Daar zijn inderdaad (nog)  geen beelden van op het internet te vinden. Het is wel een optimistisch einde van een relaas over ‘een man die een vrouw neemt’: een toch wel verontrustende ontwikkeling in de Westerse wereld. Maar… om met eigen woorden van de auteur te besluiten:” 

“… snak ik naar nieuwe beelden … maar de voorzet is er!” 

Man neemt vrouw: aantekeningen uit het patriarchaat van Eva Hofman (9789493420663paperback €22,99) is nu verkrijgbaar in de boekwinkel of direct te bestellen bij Uitgeverij Pluim.

---

Astrid Lindenburg is filosofisch denker en schrijver van fictieromans. Daarnaast heeft ze korte verhalen gepubliceerd en artikelen in onderwijsvakbladen. Als feministe van het eerste uur heeft ze zich hard gemaakt voor gelijke rechten voor vrouwen: vrouwenhuizen, Women’s Marches en Dolle Mina. 

---

 - ENGLISH BELOW -

Holding the book Man neemt vrouw, with the subtitle Aantekeningen uit het patriarchaat, (Man takes woman. Notes from the patriarchy) by Eva Hofman, a journalist I greatly admire, I wonder sincerely: what new insights can she add to everything that has already been published about feminism and patriarchy? A pleasant surprise to find out  that she offers a perspective that is entirely new to me. As an admirer of inspiring women such as Hedy d'Ancona’(Dutch politician and feminist), I share the view that women's emancipation is about equality between women and men in three areas: education, income and power. How surprising it is to discover that Eva Hofman sees contemporary emancipation as a process for every human being to break free from choices in life that are pre-programmed by influencers and AI. Westerners will emancipate themselves into people who work together and share all care. 

In recent years her collection of essays, Eva Hofman shows the reader a condensed journey through the history of the women's movement, from how women climbed the barricades for women's rights in the 19th century to the present day. She shows theories from leading feminist philosophers and writers such as Susan Sontag (1933–2024) and Susan Faludi, ultimately connecting them with contemporary influencers and artificial intelligence (AI). Hofman adds a new twist in an original way, a so-called backlash following the wave of emancipation due to the MeToo movement. Following Faludi, Eva assumes four major revolutions. The other three are: the mid-nineteenth century struggle for women's rights, the twentieth century during the Second World War, and the early 1970s. This contemporary backlash has arisen due to the influence of social media and AI.  

No matter how optimistic feminists in the 1970’s were that Western patriarchy was coming to an end, the blow is all the harder when technology leads to a relapse into the concept of “the real man”. Eva writes that life in a patriarchy is no fun for anyone, not even for men, because there is always a hierarchy. For a man, this means that he must assert his dominance in that pecking order, not only in relation to women, but also in relation to men who are physically weaker, poorer and/or less attractive. By glorifying “the real man”, there is no place for “soft” feminist men; they must be humiliated. Just like strong women. 

Eva Hofman. Photo: Daan Bothof ©

Power belongs to the man who is rich and has a beautiful, submissive wife, who is not gay and certainly not a woman. This image is spread through various social media channels and determines how young men and adolescent boys view themselves and others. The image of women is shaped by these images. Add to that the ideas of influencers and misogynists like Andrew Tate, who claims that men cannot live up to the standards set by feminist women. Their stories are about the manosphere, focused on the three Fs: females, fitness and finance. It is said that feminism, Black Lives Matter, #MeToo, rainbow flags and everything woke are to blame for teenage boys being marginalised. They are the victims of excessive emancipation. Everyone, non-binary, obese, queer, neurodiverse or whatever, is allowed to exist these days, except for lanky and skinny boys. Women, they claim, are only attracted to 20% of men and not to the other 80%. The 80% to which those boyish boys belong and for whom the rule applies: if you can't find a girlfriend, you're a loser. Eva rightly refers here to the breathtaking mini-series Adolescence, in which this is made clear in a chilling way.

Another aspect that is having an impact in the recent backlash is the ideas of women from the new right wing. Following Andrea Dworkin (1946 – 2005), a feminist writer who published mainly on violence against women, Hofman calls these women Right Wing Women. Their conservative viewpoint, like the male viewpoint, shows a longing for the past of the 1950’s. Women gained sexual freedom after the spread of the birth control pill  in the mid-1960s and the toleration of abortion. On social media, those freedoms are being restricted again. Anti-abortion sentiment is growing. Right-wing women, tradwives, “preach” the image of the monogamous wife on the internet. Reinforced by beauty ideals, an image is being spread of a beautiful woman, whether or not aided by Botox, who gives birth to several children and stops working to take care of them. The ideal images of the real man, the real woman and the real (traditional) family are further disseminated through filters and AI constructed images, features (recurring content) and memes (funny pictures or texts). This influences people's preferences. Hofman wonders, in my opinion quite justifiably, whether choices such as “who do I want to be?”, “do I want children or a shiny career?” or “what are my political preferences?” are still our own choices or whether they are determined by information technology. 

Fortunately, Eva Hofman ultimately offers hope. She explores the question what reclaiming the future should look like. She cannot find any images of this. She finds no representation of motherhood without having to give up her identity, work and independence, nor of a totally unbound “I”. Cautiously optimistic, she notes that a new feminist wave is emerging. For example, the revival of the Dolle Mina movement. According to Eva, reclaiming space in the patriarchy in the future should be a move towards shared care that extends beyond the nuclear family. She writes: 'It is impossible to generate an image or create a blueprint for this new wave, because it has to explore uncharted territory.'  True cooperation, in which everyone, man, woman, non-binary, queer, trans or whoever, retains autonomy. Indeed, there are no images of this (yet) to be found on the internet. It is, however, an optimistic ending to a story about “Man neemt vrouw”: a rather disturbing development in the Western world. But... to conclude in the author's own words:  

“… long for new images, but the ball is rolling!"

Man neemt vrouw: aantekeningen uit het patriarchaat by Eva Hofman (9789493420663paperback €22,99) is now available in bookstores or directly via Uitgeverij Pluim.

---

Astrid Lindenburg is a philosophical thinker and writer of fiction novels. She has also published short stories and articles in educational journals. As a feminist from the very beginning, she has fought hard for equal rights for women: women's shelters, Women's marches and Dolle Mina.