VROUWEN AAN HET WOORD
- Jasmijn Groot
- 25 feb 2023
- 7 minuten om te lezen
Het hand in hand gaan van sterk patriarchale en conservatief religieuze groeperingen met geestelijk, lichamelijk en seksueel misbruik is de inspiratie geweest voor talloze media. De Netflix documentaire serie Keep Sweet: Pray and Obey uit 2022 ging nog over het systematische misbruik van minderjarige meisjes binnen de Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints (FLDS). Ruim twintig jaar daarvoor was het verhaal van de Mormoonse polygamist Tom Green al onderwerp van de documentaire One Man, Six Wives, 29 Children (1999). De Amerikaanse autoriteiten zaten hem destijds op de hielen, omdat een aantal van zijn eega's minderjarig waren toen ze voor het eerst van hem in verwachting raakten. Maar misschien wel het bekendste voorbeeld is The Handmaid’s Tale (1985) van de Canadese schrijfster Margaret Atwood.
De fictieve theocratische staat Gilead, waar haar dystopische verhaal zich afspeelt, is gebaseerd op de geschiedenis van machtsmisbruik onder christelijke sektes in de vroege Amerikaanse staten. Dit wereldberoemde boek – alsmede de film adaptatie (1990) en de serie (2017) - was vooral bedoeld om lezers te waarschuwen hoe makkelijk vrouwen hun pasverworven rechten kunnen kwijtraken wanneer de Bijbel wordt gebruikt als rechtvaardiging. Dus waarom hebben we een film als Women Talking nog nodig? Waarom zouden we moeten kijken naar de adaptatie van het gelijknamige boek van de Canadese schrijfster Miriam Toew uit 2018? Wat kunnen we met haar fictieve reactie van een groep vrouwen op het waargebeurde schandaal dat zich heeft afgespeeld in hun gemeenschap?
Schrijfster Toew en regisseuse Sarah Polley gaan van start in een ware Orwelliaanse situatie. Net als in diens Animal Farm (1945), treffen de vrouwen van een afgezonderde ultraconservatieve kolonie zichzelf in een positie zonder mannen. In andere woorden: degenen die altijd werden onderdrukt, zijn opeens alleen zonder de machthebbers. Toew baseerde dit uitgangspunt op de Mennonietenkolonie Manitoba in Bolivia, waar een groot aantal mannen in 2010 werden overgeleverd aan de lokale autoriteiten, nadat ze betrapt waren op het drogeren en verkrachten van zeker honderd vrouwen uit hun gemeenschap. Net als Orwells boerderijdieren laat Toew de vrouwen van de kolonie kiezen wat ze gaan doen wanneer de mannen terugkomen: vergeven, blijven en vechten, of vertrekken.
Women Talking herinnert de kijker, in navolging van bovengenoemde boeken en documentaires, ook aan alles wat komt kijken bij de onderdrukking van vrouwen binnen patriarchale ultra-orthodoxe geloofsgemeenschappen. Polley werpt met enige regelmaat grimmige beelden op van de gruwelen die de vrouwen hebben geleefd. Vrouwen die met bloed tussen hun benen wakker worden. Vrouwen die hun losgeslagen tanden uitspugen. Vrouwen in een troosteloze omgeving. Maar ook door de voormalig geëxcommuniceerde jongeman August (Ben Withshaw) in de mix te gooien, wordt de verschrikkelijke waarheid onthuld dat de vrouwen niet zijn opgeleid. Sterker nog, ze hebben nooit leren lezen of schrijven. Het schokeffect van dit alles is niet minder dan in haar voorgangers, hoe vaak deze verhalen ook al zijn verteld. Maar het is niet hetgeen waar Women Talking's originaliteit ligt.
Waar de film zich in onderscheid, is dat het draait om wat er ná de misstanden gebeurt met vrouwen die nog nooit vrijheid hebben gekend. Atwoods meesterwerk volgt een hoofdpersonage, dat is opgegroeid met vrouwenrechten en de algehele ontmanteling van een onderdrukkende theocratie nastreeft. En documentaires als Keep Sweet werken enkel toe naar het moment waarop het misbruik binnen religieuze sektes wordt bestraft, maar kijken nauwelijks om naar wat er daarna is gebeurd. Toews narratief is uiteraard compleet fictief, maar ze geeft vrouwen, die nooit een stem hebben gehad, zeggenschap over wat zij gaan doen na het onrecht dat tegen hen is begaan.
De vrouwen besluiten te stemmen, maar dat eindigt in een gelijke uitslag tussen vechten en vertrekken. In een hooischuur komen een aantal van hen bijeen om de doorslag te geven. Wat volgt is een twee dagen durende discussie, die gaat over alle grote onderwerpen van hun vrouw-zijn en die thema’s adresseert als geloof, moraliteit en trauma. De prachtige gesprekken tussen de vrouwen vormen een dynamisch geheel door hun persoonlijkheden. Zo kan de razende Salome (Claire Foy) de mannen niet vergeven voor hun daden en is ze uit op bloederige wraak, een mening die wordt gedeeld door de getraumatiseerde kettingroker Mejal (Michelle McLeod).
Mariche (Jessie Buckley) is een saboterende factor. Door jarenlang misbruik en gebrek aan kennis, zit ze duidelijk vast in een conservatieve manier van denken en ziet ze geen andere optie dan blijven en alles bij het oude houden. Mariche reageert haar angsten af op de andere vrouwen, bovenal op Ona (Rooney Mara). Als de intelligentste van de groep gidst zij het gesprek via objectieve rede langs de revolutionaire mogelijkheden om de kolonie in te delen naar hun eigen maatstaven, of om een nieuwe op te richten voor vrouwen alleen. De warme matriarchen Agata (Judith Ivey) en Greta (Sheila McCarthy) zijn de oudste aanwezigen en vormen de belangrijkste schakel tussen het verleden en het heden. Maar hoewel ze verrassend veroordelend zijn over de schadelijke normen en waarden die ze de andere vrouwen hebben bijgebracht, symboliseren zij als geen ander hoe onduidelijk hun toekomst is.
Welke beslissing de vrouwen uiteindelijk maken? Daar moet je zelf achter komen. Wat ik er wel over kwijt kan is dat Toew de vrouwen een keuze laat maken die spreekt voor de onmetelijke kracht die ze bezitten, ondanks de machten die hen zwak probeerden te houden. En dat is een ontzettend verfrissende boodschap.
'Women Talking' is nu te zien in de bioscoop
Jasmijn Groot is genderhistorica. Ze publiceert artikelen voor onder andere Opzij en Winq en stelt haar expertise ter beschikking aan verschillende multimedia. Jasmijn studeerde Geschiedenis en Oudheidkunde aan de Universiteit van Amsterdam en de Vrije Universiteit.
- ENGLISH BELOW -
The close connection between strongly patriarchal and conservative religious groups and psychological, physical, and sexual abuse has inspired countless works of media. The Netflix documentary series Keep Sweet: Pray and Obey (2022), for example, focused on the systematic abuse of underage girls within the Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints (FLDS). More than twenty years earlier, the story of Mormon polygamist Tom Green had already been the subject of the documentary One Man, Six Wives, 29 Children (1999). At the time, U.S. authorities were pursuing him because several of his wives were minors when they first became pregnant by him. Perhaps the most well-known example, however, is The Handmaid’s Tale (1985) by Canadian author Margaret Atwood.
The fictional theocratic state of Gilead, where her dystopian story takes place, is based on the history of abuses of power within Christian sects in early American states. This world-famous book—along with its The Handmaid’s Tale (1990) and The Handmaid’s Tale (2017) adaptations—was primarily intended to warn readers how easily women can lose their hard-won rights when the Bible is used as justification. So why do we still need a film like Women Talking? Why should we watch the adaptation of the novel by Canadian writer Miriam Toews from 2018? What does her fictional response—through a group of women—to a real-life scandal in their community offer us?
Writer Toews and director Sarah Polley begin in a truly Orwellian situation. Like in Animal Farm (1945), the women of an isolated ultra-conservative colony find themselves in a position without men. In other words, those who were always oppressed are suddenly alone without their rulers. Toews based this premise on the Mennonite colony Manitoba in Bolivia, where in 2010 a large number of men were handed over to local authorities after being caught drugging and raping at least one hundred women from their community. Like Orwell’s farm animals, Toews has the women decide what to do when the men return: forgive, stay and fight, or leave.
Women Talking, in line with the works mentioned above, reminds viewers of everything that comes with the oppression of women in patriarchal ultra-orthodox religious communities. Polley regularly presents grim images of the horrors the women have endured: women waking up with blood between their legs, women spitting out broken teeth, women in a desolate environment. By including the formerly excommunicated young man August (played by Ben Whishaw), the film also reveals a shocking truth—the women have never been educated. In fact, they have never learned to read or write. The impact of these revelations is no less powerful than in its predecessors, no matter how often such stories have been told. But this is not where the film’s originality lies.
What sets the film apart is its focus on what happens after the abuse, among women who have never known freedom. Atwood’s masterpiece follows a protagonist raised with women’s rights who seeks to dismantle an oppressive theocracy. Documentaries like Keep Sweet mainly build toward the moment when abuse within religious sects is punished, but rarely explore what happens afterward. Toews’ narrative is entirely fictional, yet it gives women—who never had a voice—the agency to decide what to do after the injustice they have suffered.
The women decide to vote, but the result is a tie between fighting and leaving. A group gathers in a hayloft to break the deadlock. What follows is a two-day discussion addressing major aspects of their womanhood, including faith, morality, and trauma. These conversations form a dynamic whole through the women’s differing personalities. The furious Salome (Claire Foy) cannot forgive the men and seeks bloody revenge, a view shared by the traumatized chain-smoker Mejal (Michelle McLeod).
Mariche (Jessie Buckley) acts as a destabilizing force. Years of abuse and lack of education have left her stuck in a conservative mindset, seeing no alternative but to stay and preserve the status quo. She vents her fears on the other women, especially on Ona (Rooney Mara). As the most intellectually inclined of the group, Ona guides the conversation with objective reasoning toward revolutionary possibilities—either restructuring the colony on their own terms or founding a new one for women only. The warm matriarchs Agata (Judith Ivey) and Greta (Sheila McCarthy) are the oldest present and form the key link between past and present. Although they are surprisingly critical of the harmful norms they passed on, they also symbolize the uncertainty of the future.
What decision the women ultimately make is something you’ll have to discover for yourself. What can be said, however, is that Toews allows the women to choose in a way that reflects the immense strength they possess—despite the forces that tried to keep them weak. And that is an incredibly refreshing message.
'Women Talking' is out in theaters now.
Jasmijn Groot is a gender historian. She publishes articles for, among others, Opzij and Winq, and offers her expertise to various multimedia platforms. Jasmijn studied History and Classical Studies at the University of Amsterdam and the VU University.
Opmerkingen